عراقی برای همه عراقی ها

دولت عراق برای ایجاد تغییرات نباید منتظر نابودی قانون اساسی یا تلفات بیشتر بماند. تغییرات باید همین حالا و در حمایت از انتقال به سمت نوع جدیدی از دولتداری آغاز شوند.

نویسنده: یاسر خدیری

میدل ایست نیوز: جوانان عراقی از اوایل ماه اکتبر در میدان تحریر بغداد و دیگر شهرهای بزرگ عراق در خیابان ها تجمع کردند و شعارهایی همچون عراق، با خون و جانم از تو دفاع می کنم سر دادند. برای افراد ناآشنا با مشخصات سیاسی و زندگی اجتماعی در خاورمیانه، جایی که اختلافات فرقه ای عمدتا بر هویت ملی غالب می شود، این اتفاقات چندان مهم به نظر نمی رسیدند. در حقیقت، بیشتر شبیه به یکی دیگر از تظاهرات های گسترده در منطقه در یک دهه گذشته بودند.

با این حال، برداشت ناظران احتمالا در هر دو زمینه اشتباه است. این شعارها اهمیت زیادی دارند. و تظاهرات های اخیر اگرچه تماما غیرمتداول نیستند، اما متفاوت از ناآرامی های همیشگی هستند به این دلیل که برای اولین مرتبه در تاریخ نوین عراق، عراقی ها حقوق خود را تحت پرچم هیچ مذهب خاص یا گروه قومیتی مطالبه نکرده اند، بلکه حق خود به عنوان یک شهروند عراقی را خواستار هستند. و آنها هیچ امتیاز ویژه ای طلب نمی کنند، بلکه فروپاشی نظامی را خواستارند که عملکرد آن به جدایی آنها از یکدیگر انجامیده و تنها جیب نخبگان فاسد را پر کرده و به شهروندان عادی آسیب رسانده است.

با این حال، برای درک اهمیت این ملی گرایی نوین لازم است که نگاهی به گذشته انداخته شود. تحت الگوی کنونی توازن قومی فرقه ای عراق که پس از حمله تحت رهبری ایالات متحده در سال ۲۰۰۳ به اجرا گذاشته شد، دولت های ائتلافی سمت های وزیری و بودجه را بر مبنای سهم جمعیتی گروه های عرب شیعه و سنی و کردها در کشور تقسیم می کنند. این مساله به فسادی گسترده انجامیده که در آن نخبگان وزارتخانه های دولتی و شرکت های بزرگ را تحت کنترل دارند و رسانه ها نیز به جای تلاش برای کمک به روی کار آمدن نظامی دوام آوردنی که در آن دولت به نیازهای مردم بپردازد، به طور فعالانه برای حفظ وضعیت موجود کار می کنند.

فساد و ترجیحات فرقه ای در بخش دولتی نقش زیادی در دامن زدن به اختلافات فرقه ای در میان عراقی ها ایفا کرده و به افزایش بیکاری و عدم دسترسی به خدمات اولیه انجامیده است. شفافیت بین الملل عراق را هجدهمین کشو فاسد در جهان رتبه بندی کرده است؛ طبق آمارهای رسمی که در گزارشی در تلگراف به آن اشاره شد، از سال ۲۰۰۴ تا کنون ۴۵۰ میلیلارد دلار از بودجه دولتی ناپدید شده است. این در حالی است که یک چهارم از جمعیت جوان عراق بیکار هستند و دسترسی به آب آشامیدنی و برق در بهترین شرایط غیر قابل اتکاست.

موج جدید تظاهرات که طیف وسیعی از بخش های جمعیتی را در بر می گیرد، ظهور یک جنبش پن عراقی را نشان می دهد. مساله دیگری که به همان اندازه اهمیت دارد این است که این جنبش همچنان فاقد رهبری است. عراقی ها در همان خیابان هایی که برای بیش از یک دهه درگیری های فرقه ای در آنها در جریان بوده، اکنون به دنبال همبستگی و دولتی برای همه شهروندان کشور هستند و حتی آماده اند با تیرها و گاز اشک آور موجه شوند، اما از خواسته خود عقب نکشند. این لحظه ای نادر در تاریخ عراق است که می تواند به سنگ بنایی برای آینده این کشور تبدیل شود.

جامعه بین الملل باید به گستردگی این جنبش توجه و به مسئولیت های خود در قبال کسب اطمینان از تحقق حق تظاهرات کنندگان برای یک زندگی بهتر اطمینان حاصل و از خواسته های مشروع آنها حمایت کند. اما باید جانب اطمینان را نیز نگه دارد. کشورها و گروه های بین المللی باید از اشتباهات گذشته درس بگیرند و از سرمایه گذاری روی این مشکل یا درخواست برای انتخابات مجدد با امید اینکه عراق به طور معجزه آسا بتواند روی پاهای خود بایستد، خودداری کنند چرا که پیشتر ثابت شده این رویکرد در منطقه و به ویژه در خاورمیانه نتیجه عکس می دهد و حتی می تواند فاجعه بار باشد.

سوال این است که جامعه جهانی چه کاری می تواند در قبال ناآرامی ها در عراق انجام دهد؟ اول از همه باید از اهرم فشار خود در برابر دولت عراق برای کسب اطمینان از متوقف شدن سرکوب ها و برخوردها با معترضان استفاده کند و مانع از کشته شدن تظاهرات کنندگان مسالمت آمیز شود. از آغاز جنبش در ماه اکتبر، حدود 400 معترض کشته و هزاران نفر نیز توسط نیروهای امنیتی زخمی شده اند؛ از این رو، اولویت باید متوقف کردن خشونت ها در جریان تظاهرات باشد. بعد از آن جامعه جهانی باید دولت عراق را برای رسیدگی به خواسته های مردم تحت فشار بگذارد و در صورت نیاز، پشتیبانی لازم برای تحقق تغییرات را ارائه دهد و به هماهنگ شدن دولت عراق با مسائل حقوق بشر کمک کند.

حتی با وجود استعفای عادل عبدالمهدی، نخست وزیر عراق، باز هم لازم است که جامعه جهانی در همین مسیر گام بردارد چرا که مشکل مردم عراق فراتر از رهبری است و به ماهیت نظام برمی گردد. دبیرکل سازمان ملل با اظهاراتی شدیدالحن اقدامات دولت عراق در برابر تظاهرات کنندگان را مورد انتقاد قرار داده و اتحادیه عرب دولت عراق را به «خویشتن داری» ترغیب کرده است.

دولت عراق برای ایجاد تغییرات نباید منتظر نابودی قانون اساسی یا تلفات بیشتر بماند. تغییرات باید همین حالا و در حمایت از انتقال به سمت نوع جدیدی از دولتداری آغاز شوند. خواسته های معترضان عراقی همین حالا باید برآورده شود و وظیفه جامعه بین المللی این است که این خواسته ها را بپذیرد و از دولت کنونی عراق در پیشروی در مسیر تغییرات ساختاری برای ایجاد یک نظام جدید حمایت کند و این هیچ ارتباطی با کسی که در بغداد در راس دولت قرار دارد یا قرار خواهد داشت، ندارد. همه اینها اگرچه برای رسیدگی به مشکلات کنونی ضروری هستند، اما به طور کامل مساله موجود را حل نخواهند کرد. مشکل ابعاد گسترده ای دارد و حل آن به سادگی امکان پذیر نیست. اما این مساله کاملا آشکار است که خشمی که در ابتدا مردم را به سمت میدان تحریر سوق داد، خیلی سریع به نمایش پرشور وحدت مردمی تبدیل شد که زمانی تصور آن غیرممکن می نمود. به نظر نمی رسید که ناآرامی ها در آینده نزدیک کاهش یابند. نسلی که در جریان جنگ متولد شده و در اثر یک تراژدی از هم پاشیده، اکنون به پا خاسته و به رسمیت شناخته شدن هویتی مشترک را خواستار شده است.

کانال تلگرام میدل ایست نیوز telegram
منبع
جامعه آزاد
برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن