آثار ماندگار حمله عراق به کویت بر بازارهای نفت پس از 30 سال

حمله عراق به کویت پیامدهای شدیدی بر بازارهای نفت در بازه ای بسیار طولانی داشت و بعد از سه دهه هنوز کشورهای عضو شورای همکاری هزینه این حمله را می پردازند.

میدل ایست نیوز: «انس فیصل الحجی»، کارشناس اقتصاد انرژی و استاد دانشگاه در امریکا، سی سال پس از حمله رژیم بعث به کویت به پیامدهای ماندگار این جنگ در منطقه و بازارهای نفت پرداخته است.

او در این مقاله که در نسخه عربی «ایندپندنت» منتشر شده می نویسد که اگر صدام حسین به کویت حمله نکرده بود «جنگ خلیج» درنمی گرفت و اگر این جنگ درنگرفته بود گروه های افراط گرا و تروریست شکل نمی گرفتند و در نتیجه حادثه 11 سپتامبر 2001 رخ نمی داد و آن وقت امریکا هم سراغ اشغال افغانستان و عراق نمی رفت. شاید خیلی ها با این تحلیل موافق نباشند اما خیلی محکم هم نمی شود آن را رد کرد.

اگر از منظر نفت به موضوع نگاه کنیم، نزاع های نفتی ناشی از توقف تولید نفت در 1973 تقریبا به فراموشی سپرده شده بود، اما حمله عراق به کویت و حوادث پس از آن این نزاع را دوباره زنده کرد. این موجب شد  که ایالات متحده سیاست تازه ای برای انتقال نفت به قاره امریکا به خصوص کانادا پیش بگیرد و در اجرای این سیاست موفق هم باشد. در 1989 واردات امریکا از نفت منطقه 30 درصد واردات امریکا را تشکیل می داد اما در 1995 این مقدار به  21 درصد کاهش یافت و بعد هم با افزایش شدید تولید نفت صخره ای این میزان کم و کم تر شد.

کسانی معتقدند که حمله امریکا به عراق در سال 2003 از عوامل اصلی افزایش بی سابقه قیمت نفت در میان سال های 2007-2008 بود و همین بود که باعث شد تولید نفت صخره ای به صرفه شود و در نتیجه امریکا بتواند به بزرگ ترین تولیدکننده نفت تبدیل شود.

کسانی هم می گویند که اگر پس از حمله به کویت، عراق از صحنه منطقه خارج نشده بود ایران نمی توانست نفوذ فعلی خود را در منطقه به دست آورد و بسیاری حوادث در سوریه و یمن و لبنان رخ نمی داد. و اگر این تحولات نبود تولید نفت کانادا و برزیل هم رشد نمی کرد.

لزومی ندارد که خواننده همه این حرف ها را بپذیرد اما نتیجه کار جای انکار ندارد: حمله عراق به کویت پیامدهای شدیدی بر بازارهای نفت در بازه ای بسیار طولانی داشت و بعد از سه دهه هنوز کشورهای عضو شورای همکاری هزینه این حمله را می پردازند. نزاع  بر سر نفت و به خصوص نفت کشورهای شورای همکاری باعث پیدایش استراتژی های تازه ای در اروپا و امریکا و آسیا شد و تولیدکنندگان را به منابع جایگزین نفت در عرصه انرژی تشویق کرد و همچنین انحصار صادرات نفت را از خاورمیانه خارج کرد.

گفتنی است که اگر تولید انرژی مازاد عربستان نبود پیامدهای این جنگ بسیار ویرانگرتر بود. در ماه ژوئیه، یعنی ماه قبل از حمله عراق به کویت، ریاض 5.4 میلیون بشکه نفت تولید می کرد و باعث ممنوع شدن خرید نفت عراق و کویت پس از حمله عراق عربستان تولید خود را طی 40 روز به 7.6 میلیون بشکه و تا پایان سال به 8.5 میلیون بشکه رساند.

این یعنی که عربستان به تنهایی توانست نفت عراق و کویت را در بازارهای جهانی جبران کند و مانع از صعود دیوانه وار قیمت نفت شود. پس از آنکه عراق اقدامات نمایشی خود برای حمله و اعزام نیروهای نظامی به مرز کویت را آغاز کرد، قیمت نفت از 15 دلار در اوایل ماه ژوئیه در اواخر این ماه و دو روز مانده به حمله به 19 دلار رسید. با آغاز حمله قیمت نفت با افزایش 173 درصدی به 41 دلار رسید اما با افزایش تولید نفت عربستان قیمت ها روند نزولی پیدا کرد. با حمله ائتلاف بین المللی به عراق و آزادسازی کویت قیمت ها دوباره بالا رفت اما تا ماه مه دوباره قیمت به همان 19 دلار رسید.

در این میان اتفاق دیگری نیز مانع از افزایش قیمت نفت شد و آن رکود اقتصادی امریکا در سال 1990 بود که تا مارس 1991 ادامه پیدا کرد. این رکود ربطی به جنگ کویت نداشت اما نگرانی از پیامدهای جنگ بر شدت آن افزود. علت این رکود تغییر نظام مالیاتی امریکا و سیاست های سختگیرانه بانک مرکزی بود. تردیدی نیست که هزینه های بالای جنگ موجب رونق دوباره در اقتصاد امریکا شد هرچند به جورج بوش پدر برای رأی آوردن در انتخابات کمکی نکرد.

برخلاف تصور کسانی که مخالف سرمایه گذاری خارجی هستند، نمونه کویت در این باره بسیار جالب توجه است. آنچه باعث شد دولت کویت بتواند در تبعید به فعالیت خود ادامه دهد همین سرمایه گذاری های عظیمش در خارج از کشور بود.

با گذشت 30 سال از حمله عراق به کویت هنوز پرسش های بسیاری بدون پاسخ مانده است. موضوعی که راه را برای تئوری های توطئه باز کرده است. اما تقریبا دیگر کسی تردید ندارد که ادعاهای آن زمان عراق درباره نفت بی اساس بود. عراق کویت را متهم می کرد که  با حفاری اُریب در نقاط مرزی نفت عراق را برای خود استخراج می کند، موضوعی که به لحاظ علمی پذیرفتنی نیست.

خلاصه اینکه حمله عراق به کویت مسیر تاریخ منطقه و تاریخ بازارهای نفت در جهان را تغییر داد. تاکنون پژوهش های متعددی درباره ابعاد گوناگون این حمله انجام شده اما بسیاری پرسش های اساسی همچنان بدون پاسخ مانده و احتمالا تا ابد بدون پاسخ خواهد ماند.

کانال تلگرام میدل ایست نیوز telegram
منبع
ايندپندنت
برچسب ها

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفده − ده =

دکمه بازگشت به بالا
بستن