توافق پکن میان ایران و عربستان؛ از آشتی تا مدیریت اختلافات در منطقه

میدل ایست نیوز: برگزاری سومین نشست کمیته سه‌جانبه عربستان، چین و ایران در تهران نشان‌دهنده انتقال توافق پکن از مرحله ازسرگیری روابط دیپلماتیک به مرحله تثبیت سازوکار‌های پیگیری سیاسی و امنیتی است آن هم در زمانی که منطقه شاهد تنش‌های بی‌سابقه‌ای از غزه و لبنان گرفته تا سوریه و یمن است.

به گزارش الخلیج آنلاین، از زمان امضای توافق پکن در مارس ۲۰۲۳، ریاض و تهران با میانجیگری مستقیم چین به دنبال احیای تدریجی اعتماد متقابل پس از سال‌ها قطع روابط و تنش هستند.

این توافق تنها یک آشتی دوجانبه نبود بلکه ابعاد منطقه‌ای گسترده‌تری در رابطه با کنترل قواعد درگیری سیاسی در خاورمیانه به همراه داشت.

سومین نشست کمیته مذکور در ۹ دسامبر در تهران و با حضور مجید تخت روانچی معاون وزیر خارجه ایران، ولید الخریجی معاون وزیر خارجه عربستان و می‌او دییو معاون وزیر خارجه چین برگزار شد و به عنوان نشستی برای ارزیابی گسترده روند توافق دو کشور پس از گذشت دو سال و در سایه تحولات امنیتی و سیاسی که این توافق را در برابر آزمون‌های حقیقی قرار داده، به شمار می‌رود.

مدیریت بحران

نشست سوم در تهران، از حساس‌ترین نشست‌ها از زمان امضای توافق پکن با توجه به همزمان شدن با تشدید تنش گسترده در منطقه است.

عربستان و ایران طی این نشست بر پایبندی کامل خود به اجرای توافق پکن و مفاد آن به صورت کامل و تداوم تلاش برای تقویت روابط و احترام به حاکمیت کشورها و تمامیت ارضی آن‌ها تاکید کردند.

حاضران در این نشست، پیشرفت روابط دوجانبه ایران و عربستان به ویژه در خدمات کنسولی را تحسین کردند چرا که تسهیلاتی به بیش از ۸۵ هزار حاجی ایرانی برای ادای فریضه حج و حدود ۲۱۰ هزار عمره گزار برای ادای مناسک عمره ارائه شده و همکاری پژوهشی و فرهنگی و رسانه‌ای میان نهادهای دو کشور نیز گسترش یافت.

در این نشست بر اهمیت گفت‌وگوی منطقه‌ای برای تقویت امنیت و ثبات با دعوت صریح برای توقف فوری حملات رژیم صهیونیستی در فلسطین، لبنان و سوریه تاکید و نقض حاکمیت ایران محکوم شد.

تهران از مواضع عربستان و چین تقدیر کرد و معاونان وزرای خارجه سه کشور بر حمایت خود از راه حل سیاسی در یمن تاکید کردند.

نشست دوم کمیته سه جانبه عربستان، چین و ایران

نشست اخیر کمیته سه جانبه عربستان، چین و ایران در ادامه نشست دوم در ماه نوامبر بود که در آن بر گسترش چارچوب همکاری دوجانبه به ویژه در پرونده‌های کنسولی، انسانی و اقتصادی تاکید کرد.

در این نشست پرونده حج و عمره به عموان شاخص عملی بهبود روابط ایران و عربستان و تسهیل اقدامات برای حجاج و عمره گزاران ایرانی برجسته بود.

در نشست دوم کمیته سه‌جانبه عربستان، چین و ایران مسائل منطقه‌ای و در راس آن یمن بررسی شد و دو طرف بر حمایت خود از راه حل سیاسی جامع با میانجیگری سازمان ملل تاکید کردند.

ایران و عربستان بر اهمیت کاهش تنش رسانه‌ای و سیاسی و جلوگیری از هرگونه اقدامی که به روند گفت وگوی دو کشور آسیب بزند، تاکید کردند.

در این نشست روابط دو کشور از مرحله مدیریت قطع ارتباط به مرحله مدیریت منافع منتقل شد و نشانه‌هایی از همکاری فیمابین در حوزه‌های پژوهشی و فرهنگی حتی در گستره محدود هویدا بود.

توافق پکن میان ایران و عربستان

چه بسا دو نشست اخیر در تکمیل و ادامه توافق پکن در ۱۰ مارس با میانجیگری چین بوده باشد؛ کشوری که به ۷ سال قطع ارتباط عربستان و ایران پایان داد.

در این توافق آمده بود که روابط دیپلماتیک ازسرگرفته می‌شود و به حاکمیت کشورها احترام گذاشته و در امور داخلی آن‌ها دخالت نمی‌شود. در توافق پکن قرار شد دو کشور به منشور سازمان ملل و سازمان همکاری اسلامی پایبند باشند و توافقنامه‌های همکاری امنیتی و اقتصادی پیشین فعالسازی شود.

این توافق تحول استراتژیکی در رویکرد روابط منطقه‌ای بود چرا که منطق مقابله و رویارویی غیر مستقیم به مدیریت اختلافات از طریق گفت‌وگو تبدیل شد و به چین نقش بی‌سابقه‌ای در میانجیگری سیاسی در خاورمیانه به عنوان ضامن و پیگر روند اجرای آن و نه ناظر نمادین داد.

نشست نخست کمیته سه‌جانبه عربستان، چین و ایران اساس توافق پکن بود چرا که توافق را از اعلامیه سیاسی به گام‌های عملی تبدیل کرد و روابط دو کشور را پس از سال‌ها قطع ارتباط به روابط حداقلی رساند.

مدیریت اختلافات منطقه

در همین راستا، عماد کمال پژوهشگر روابط بین‌الملل گفت که نشست سوم کمیته سه‌جانبه عربستان، چین و ایران نشان‌دهنده انتقال توافق پکن از مرحله ازسرگیری روابط دیپلماتیک به مرحله‌ای پیچیده‌تر در مدیریت اختلافات منطقه‌ای در سایه محیط سیاسی و امنیتی ناآرام است.

وی در گفت‌وگو با الخلیج آنلاین، توضیح داد که اهمیت این نشست تنها در تاکید مکرر بر پایبندی به این توافق نیست، بلکه در قدرت آن بر پایداری در برابر آزمون‌های میدانی حقیقی است.

عماد کمال اشاره کرد که تداوم هماهنگی سه‌جانبه با وجود تشدید تنش در فلسطین، سوریه و لبنان نشان‌دهنده تمایل مشترک در جلوگیری از کشیده شدن اختلافات به درگیری مستقیم میان تهران و ریاض است.

این پژوهشگر روابط بین‌الملل تصریح کرد که نقش چین در این مرحله نه فقط به عنوان میانجیگر بلکه به عنوان طرف ضامن این روند بلندمدت است و چین از منافع اقتصادی و روابط متوازنش با دو طرف استفاده کرده است.

او گفت که پکن به دنبال تحکیم نمونه‌ای جایگزین برای مدیریت بحران‌های منطقه‌ای مبتنی بر تفاهم تدریجی به جای فشارهای سیاسی است.

کمال معتقد است که توافق پکن با وجود پیشرفت، هنوز چارچوبی برای مدیریت اختلافات و نه حل ریشه‌ای آن است.

وی گفت که موفقیت نهایی توافق پکن بیش از آنکه با حجم بیانیه‌های مشترک یا تعداد نشست‌های برگزار شده، ارزیابی شود، با قدرتش در خنثی کردن رقابت عربستان و ایران در صحنه‌های درگیری و در راس آن یمن و لبنان سنجیده خواهد شد.