چالشها و نگرانیهای انتقال زندانیان داعشی به عراق؛ احتمال بازگشایی زندان «ابوغریب»
انتقال هزاران نفر از زندانیان داعشی در سوریه به عراق چالشها و نگرانیهای زیادی را به وجود آورده است و برخی ناظران بر این باورند که اقدام ارتش امریکا در انتقال زندانیان نقض حاکمیت است و بنابراین دولت، مردم عراق، نیروهای امنیتی، الحشد الشعبی، گروههای مقاومت و پیشمرگه برای روزهای آتی باید آماده باشند.
میدل ایست نیوز: عراق چهارشنبه گذشته، اولین گروه از زندانیان وابسته به سازمان داعش را از زندانهای استان الحسکه در شمال شرق سوریه تحویل گرفت. این امر که طی چند مرحله انجام میشود و امکان دارد چند روز به طول بیانجامد، با استفاده از هواپیماهای امریکایی و تحت تدابیر سخت امنیتی صورت گرفته است.
پیشتر برخی منابع عراقی به العربی الجدید گفتند که دومین گروه از زندانیان داعش قرار است که روز جمعه و با همان سازوکار با بالگردهای امریکایی به عراق منتقل شود و امریکاییها صورت جلسه آن را به مقامات عراقی تحویل دهند. این سری از داعشیها شامل زندانیانی با تابعیتهای اروپایی، آسیایی و عربی مختلف است.
این منابع همچنین تاکید کردند که زندانها و بازداشتگاههای عراق شامل زندان سوسه در استان سلیمانیه، زندان الحوت در ناصریه (مرکز استان ذیقار) و زندان فرودگاه (کروبر) در نزدیکی فرودگاه بینالمللی بغداد از پیش برای پذیرش زندانیان داعش وارد شده از سوریه آماده نشده بودند، اما برای این امر به سرعت مهیا شدند. این منابع افزودند که مقامات عراقی بخشهایی جداگانه برای سرکردگان داعش، بخشهایی برای اعضای عادی و بخشهایی نیز برای افراد کمخطرتر در نظر گرفتند.
این منابع عراقی که از نزدیک با سازوکارهای پذیرش زندانیان داعشی همکاری دارند، توضیح دادند که این زندانها برای تعداد افرادی که درباره آنها صحبت میشود که کمتر از ۷ هزار نفر برآورد میشود، کافی نیستند و امکان آن وجود دارد که مقامات عراقی به استفاده از زندانهای جدید یا ایجاد راههایی برای جلوگیری از ازدحام متوسل شوند از جمله بازگشایی دوباره زندان ابوغریب که سالها پیش آن را تعطیل و سپس به بازداشتگاه و مرکز اصلاح و تربیت برای افراد درگیر در جرایم مواد مخدر و قاچاق تبدیل کردند.
اولین سری از زندانیان داعشی
بر اساس اعلام صباح النعمان سخنگوی نظامی نخست وزیر عراق، چهارشنبه این کشور اولین سری شامل ۱۵۰ زندانی با تابعیتهای عراقی، خارجی و عربی مختلف را تحویل گرفته است که پیشتر در زندانهای سوریه تحت مدیریت نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد)، بازداشت بودند.
النعمان بیان کرد که امر تحویل گرفتن زندانیان داعش با تصمیم «شورای امنیت ملی» عراق که نخست وزیر، فرماندهان ارشد امنیتی و وزرای دفاع و کشور عراق در آن عضو هستند اتخاذ شده است. وی افزود که در چارچوب همکاری با ائتلاف بینالمللی، توافق شد که عراق تروریستهای دارای تابعیت عراقی و نیز افراد با تابعیتهای دیگر را که در زندانهای تحت کنترل نیروهای قسد بازداشت بودند، تحویل بگیرد و آنان را به مراکز اصلاح و تربیت دولتی منتقل کند.
این مقام عراقی اظهار داشت که نخستین گروه از این زندانیان متشکل از ۱۵۰ تروریست عراقی و غیرعراقی است که در ریختن خون بیگناهان عراقی دست داشتند. وی افزود که در آینده با توجه به شرایط امنیتی و میدانی، تعداد بیشتری از زندانیان داعشی به عراق تحویل داده خواهند شد تا خطر پراکنده شدن آنان که از مسئولان رده بالای داعش به شمار میروند از بین برود.
پیش از این فرماندهی مرکزی امریکا (سنتکام) از آغاز عملیات انتقال زندانیان داعش از سوریه به بازداشتگاههای امن در عراق خبر داد و اعلام کرد که ما برای اطمینان از نگهداری امن تروریستها در مراکز بازداشت، مأموریت جدیدی برای انتقال زندانیان داعشی از شمال شرق سوریه به عراق را آغاز کردیم.
سنتکام افزود که این مأموریت همزمان با موفقیت نیروهای امریکایی در انتقال ۱۵۰ داعشی که در مرکز بازداشت در الحسکه سوریه نگهداری میشدند، به مکان امنی در عراق آغاز شده است و ارزیابی میشود که تعداد زندانیان داعش که از سوریه به عراق منتقل میشوند به ۷ هزار تن برسد.
در روزهای اخیر، پس از تسلط نیروهای دولتی سوریه بر بخشهای وسیعی از اراضی که پیشتر تحت کنترل نیروهای کُرد که مدتها مسئول نگهداری از زندانیان داعش و خانوادههای آنان از دهها کشور مختلف بودند، عراق شاهد موجی از سؤالات و نگرانیها درباره سرنوشت هزاران زندانی داعشی در شمال شرق سوریه بود.
شایان ذکر است که بسیاری از این زندانیان همچنان در وضعیت قانونی ناپایداری هستند، چرا که کشورهای اصلی آنها درخواست بازگشتشان به کشور خود را رد کردند.
اعتراضات و نگرانیها
با وجود برخی از اعتراضات سیاستمداران و اعضای پارلمان عراق مبنی بر اینکه این تحولات نقض حاکمیت عراق است و نگرانیهایی از نفوذ افراطیها و اعضای داعش در کشور وجود دارد، دولت عراق به طور رسمی از زبان حسین علاوی مشاور نخست وزیر دولت پیشبرد امور عراق اعلام کرد که دلیل موافقت این کشور با پذیرش زندانیان داعشی این است که با این اقدام از هرگونه تلاش برای بازسازی فاجعهای که عراقیها از آن رنج بردند جلوگیری شود و عراق یک شریک بینالمللی پیشرفته در مبارزه با تروریسم است و در حوزه اجرای عدالت کیفری برای این تروریستها عمل میکند.
بر اساس گفتههای منابع امنیتی و نظامی عراق به العربی الجدید عملیات انتقال این زندانیان تنها با تلاشهای عراق انجام نخواهد شد بلکه با مشارکت سوریه و امریکا نیز صورت خواهد گرفت تا از هرگونه فرار یا اختلال در توافق سهجانبه میان بغداد، دمشق و واشنگتن جلوگیری به عمل آید.
همچنین وزارت خارجه سوریه اعلام کرد که به ارائه حمایتهای لجستیکی و امنیتی لازم برای موفقیت آمیز بودن عملیات انتقال زندانیان متعهد است تا در کاهش خطرات امنیتی مرتبط با حضور آنها در اراضی سوریه نقش داشته باشد و کمک کند. پیشتر نیز قسد اعلام کرده بود که ۱۰ هزار عضو داعش را بازداشت کرده است، اما منابع عراقی اظهار داشتند که این تعداد بیشتر از ۶ هزار و ۲۰۰ نفر نیست.
قرار است که دستگاه قضایی عراق محاکمه عراقیها و غیرعراقیهای زندانی را مطابق با قوانین عراق آغاز کند چرا که این افراد طی سالهای گذشته عملیات و جنایتهایی را در اراضی عراق انجام دادند.
در همین خصوص شورای عالی قضایی عراق روز پنجشنبه اعلام کرد که اتخاذ تدابیری در خصوص زندانیان وابسته به گروه تروریستی داعش را که از سوریه به عراق منتقل میشوند، آغاز خواهد کرد.
در بیانیه شورای عالی قضایی عراق آمده است که تمامی متهمان صرف نظر از ملیت یا جایگاهشان در داخل گروه تروریستی داعش، صرفاً در اختیار دستگاه قضایی عراق قرار خواهند داشت و تدابیر قانونی بدون هیچ استثنایی درباره آنها اتخاذ خواهد شد تا حقوق قربانیان حفظ و اصل حاکمیت قانون در عراق تقویت شود.
ناظران بر این باورند که عراق میتواند با تعدادی از کشورهایی که برخی از زندانیها، تابع آنها هستند ارتباط برقرار کند تا در ازای رهایی از دست تروریستها یا حداقل پرداخت هزینههای محاکمه آنها، حمایت مالی دریافت کند. این اقدام در چنین شرایطی امری معمول است.
مقداد الخفاجی عضو پارلمان عراق از فراکسیون حقوق وابسته به کتائب حزب الله، اقدام ارتش امریکا در انتقال زندانیان داعشی از سوریه به عراق را نقض حاکمیت به شمار آورد و گفت که امکان انجام عملیات قاچاق اسلحه نیز در روزهای آینده وجود دارد و وضعیت حال حاضر، هشدار جدی برای عراق به همراه دارد، بنابراین دولت، مردم عراق، نیروهای امنیتی، الحشد الشعبی، گروههای مقاومت و پیشمرگه برای روزهای آتی باید آماده باشند.
از طرفی دیگر مخلد حازم پژوهشگر مسائل امنیتی اشاره کرد که اطلاعات مربوط به توافق بغداد با انتقال عناصر داعش به عراق همچنان اندک است و امکان دارد به منظور جلوگیری از هرگونه تلاش برای فرار یا تخطی از توافق به همین میزان باقی بماند.
حازم این توافق را بزرگ توصیف کرد و آن را نیازمند آمادهسازیها، تدارکات و مسائل لجستیکی است دانست و گفت که یکسری پرسشهایی وجود دارد از جمله درباره تعداد عراقیها و خارجیها و مکانهایی که این افراد در آن نگهداری خواهند شد که باید پاسخ دولت به آنها روشن شود همچنین نهاد مسئول حفاظت از زندانها و بازداشتگاهها و ظرفیتهای آنها در این زمینه باید مورد بررسی قرار گیرد.
وی با اشاره به در اولویت قرار گرفتن مرزهای عراق و سوریه از سال ۲۰۱۷، در اقدامات دولت عراق بیان کرد که این مرزها هیچگونه شکافی ندارند به غیر از منطقهای نزدیک سنجار به طول ۳۰ کیلومتر، چراکه این منطقه تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه است، اما در خصوص نوار مرزی تحت کنترل ارتش عراق، هیچ احدی نمیتواند بدون رصد عبور کند.
حازم توضیح داد که بحران مربوط به تروریستهای عراقی که در زندانهای قسد بودند، باید پایان یابد و همچنین پرونده تروریستهای خارجی چراکه ماندن آنها در اردوگاهها و زندانها همچنان یک نگرانی جدی برای کشورها و جوامع به شمار میآید.
