علت حضور هاکان فیدان در نشست احمد الشرع و ترامپ چه بود؟
حضور همزمان احمد الشرع و هاکان فیدان در کاخ سفید نشان میدهد واشنگتن و آنکارا برای مهندسی آینده سوریه پس از اسد به توافقهای راهبردی رسیدهاند.
میدل ایست نیوز: میزبانی رئیسجمهور امریکا، دونالد ترامپ، از احمد الشرع رئیسجمهور سوریه در کاخ سفید در ۱۰ نوامبر، لحظهای مهم برای این کشور و برای فردی بود که تا همین چندی پیش در فهرست «تحت تعقیبترین» تروریستهای بینالمللی امریکا قرار داشت و جایزهای ۱۰ میلیون دلاری برای دستگیری او تعیین شده بود. ترامپ با گرمی و شوخطبعی از الشرع استقبال کرد و او را «مردی سرسخت در محلهای سخت» نامید؛ عبارتی که ترامپ معمولاً برای رهبرانی به کار میبرد که تحسینشان میکند، از جمله شی جینپینگ، ولادیمیر پوتین ، رجب طیب اردوغان و ویکتور اوربان.
الشرع که اکنون با چهرهای تازه به عنوان یک سیاستمدار معرفی میشود، در تلاش است تا پس از پنجاه سال حکومت خاندان اسد، سوریه را بازسازی کند و متحدان جدیدی برای کشور بیابد. هم منطقه و هم واشنگتن به نظر میرسد به او فرصت دادهاند و اعتبار سیاسی لازم را برای بنا نهادن پایههای جدید در اختیارش گذاشتهاند. الشرع فردی عملگراست و اهمیت روابط عمومی را به خوبی میداند؛ شواهد آن را میتوان در حملات اخیر ارتش سوریه به هستههای داعش، نمایش همزیستی و مدارا با جامعه مسیحیان سوریه و همچنین دیدارهای او با یهودیان سوری مشاهده کرد.
مهمترین دستاورد ملموس نشست ترامپ-شرع، اعلام سوریه مبنی بر پیوستن به ائتلاف بینالمللی علیه داعش بود. یکی از موضوعات کلیدی گفتوگو نیز ادغام نیروهای مسلح کردهای سوریه (یگانهای مدافع خلق) در ارتش ملی تازه بازسازیشده سوریه بود. انتظار میرود مذاکرات در این زمینه هفته آینده ادامه یابد. همچنین پیشرفتهایی در زمینه لغو تحریمها حاصل شد، اما قانون «سزار» مصوب ۲۰۱۹ باید توسط کنگره امریکا لغو شود.
نقاط اختلاف
دو رهبر درباره چشمانداز امضای توافق امنیتی میان سوریه و اسرائیل نیز گفتوگو کردند. الشرع گفت سوریه خواهان روابط خوب با اسرائیل است و از مذاکرات مستقیم جاری خبر داد، اما تأکید کرد که تا زمانی که اسرائیل کل جولان و بخشهای از خاک سوریه را در اشغال خود داشته باشد امکان امضای توافق وجود ندارد. گفته میشود امریکا پذیرفته است که در این زمینه با اسرائیلیها گفتوگو کند.
در واشنگتن، همچنین آینده اداره سوریه از جمله منابع نفتی این کشور نیز مورد بحث قرار گرفت. میادین نفتی سوریه عمدتاً در شمالشرقی کشور قرار دارند؛ منطقهای که اکنون تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) است که بیشتر از کردهای سوری تشکیل شدهاند. درآمد نفتی در حال حاضر به دمشق منتقل نمیشود، اما برای بازسازی کشور لازم است این اتفاق رخ دهد. بانک جهانی در گزارشی که ۲۱ اکتبر منتشر کرد، هزینه بازسازی سوریه را رقم حیرتانگیز ۲۱۶ میلیارد دلار برآورد کرده است.
یکی از جنبههای غافلگیرکننده سفر احمد الشرع، به واشنگتن حضور هاکان فیدان وزیر خارجه ترکیه بود که به دعوت ترامپ شرکت کرد. ترکیه از حامیان اصلی الشرع است. به همین دلیل، آنکارا در آینده سوریه نقش دارد، بهویژه چون کردهای مسلح سوری را تهدیدی برای امنیت ملی خود می داند.
فیدان در بخشی از نشست ترامپ و الشرع شرکت کرد و سپس با مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا، اسعد الشیبانی وزیر خارجه سوریه، ، استیو ویتکوف و تام باراک نمایندگان ویژه امریکا، و جیدی ونس، معاون رئیسجمهور امریکا دیدار کرد.
ترکیه خواهان پایان دادن به فعالیتهای تروریستی گروه غیرقانونی پکک است و یگانهای مدافع خلق (YPG) را شاخه سوری پکک میداند؛ هرچند YPG طی یک دهه گذشته شریک ثابت امریکا ــ متحد ناتو ــ در مبارزه با داعش بوده است. ترکیه و امریکا در دوران بایدن بر سر YPG اختلاف داشتند، اما ترامپ روابط خوبی با اردوغان دارد و میخواهد ترکیه نقش مهمی در سوریه ایفا کند.
مشروعیتبخشی به نیروهای دموکراتیک سوریه
به نظر میرسد کاخ سفید از طریق ادغام SDF/YPG در ارتش ملی سوریه، در حال مشروعیتبخشی به نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) است. حضور فیدان در واشنگتن در کنار الشرع نشان میدهد که ترکیه، همراه با امریکا، نقشی کلیدی در سوریه پس از اسد خواهد داشت. انتظار میرود YPG و اسرائیل نیز در این گفتوگوها، ولو بهطور غیرمستقیم یا کمتر علنی، دخیل باشند.
تام باراک، نماینده ویژه امریکا در امور سوریه با اعلام اینکه نشست سهجانبه میان روبیو، فیدان، و الشیبانی «جلسهای سرنوشتساز» بود و افزود: «ما مرحله بعدی چارچوب امریکا-ترکیه-سوریه را ترسیم کردیم: ادغام SDF در ساختار اقتصادی، دفاعی و مدنی جدید سوریه، بازتعریف روابط ترکیه-سوریه-اسرائیل، و پیشبرد همگراییای که پایهگذار آتشبس اسرائیل-حماس است.»
دعوت از فیدان از سوی برخی به این معنا تعبیر شده که کاخ سفید میخواهد مطمئن شود آنکارا همراه است؛ زیرا کردهای سوری برای بازسازی کشور نقشی حیاتی دارند. آنان در دوران اسد سرکوب شدند و بسیاری حتی کارت شناسایی یا تابعیت دریافت نکردند. اما جنگ داخلی سوریه که در سال ۲۰۱۱ آغاز شد، فرصتی برای کردها فراهم کرد تا بلحاظ سیاسی و نظامی سازماندهی شوند؛ و پس از سال ۲۰۱۴، امریکا به آنان آموزش و تجهیزات داد.
از زمان سقوط رژیم اسد، که کمتر از یک سال پیش رخ داد، نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) اعلام کردهاند که از خودمختاری خود چشمپوشی نخواهند کرد. در عین حال، این گروه که رهبری آن در دست کردهاست، این تصور را رد میکند که کردها از سوریه جدا هستند. آنان میپذیرند که در چارچوب تمامیت ارضی سوریه قرار دارند، اما بر داشتن یک نظام اداری غیرمتمرکز، نیروهای مسلح مستقل و سهم قابل توجهی از درآمدهای نفتی پافشاری میکنند.
پس از نشست ترامپ- الشرع، ، مظلوم عبدی، فرمانده SDF در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که گفتوگوی بسیار خوبی با تام باراک داشته و بر تعهد SDF برای تسریع روند ادغام در ساختار دولت سوریه تأکید کرده است. منابع مختلف گفتهاند که دمشق و SDF احتمالاً هفته آینده با نظارت و پادرمیانی ایالات متحده دیدار خواهند کرد.
صالح مسلم، از مقامهای ارشد حزب اتحاد دموکراتیک (PYD) ــ شاخه سیاسی یگانهای مدافع خلق (YPG) ــ اشاره کرد که حضور و مشارکت هاکان فیدان در واشنگتن اکنون میتواند بهعنوان پذیرش ضمنی ترکیه نسبت به توافق ۱۰ مارس میان دمشق و SDF تلقی شود. با این حال، مقامات ترکیه تاکنون تنها گفتهاند که پکک و YPG باید منحل شوند.
بر اساس گزارشهایی که هنوز رسماً تأیید نشدهاند، YPG احتمالاً در قالب یک یا دو لشکر و دو تیپ به ارتش سوریه خواهد پیوست. این یگانها در شمالشرق و شرق سوریه مستقر خواهند شد، اما دستکم یک یگان برای مبارزه با تروریسم اختصاص خواهد یافت و میتواند در سطح ملی به کار گرفته شود. برخی فرماندهان YPG نیز قرار است سمتهای عالیرتبه در ارتش ملی سوریه دست یابند. این توافق ــ که به YPG اجازه میدهد ساختارهای نظامی، فرماندهان و سلاحهای خود را حفظ کند ــ برخلاف خواستههای ترکیه است، زیرا به جای انحلال، عملاً واحدهای مسلح کرد مشروعیت مییابند.
موضوع دیگر، خلع سلاح داوطلبانه نیروهای پکک در ترکیه و شمال عراق است. به گزارش رویترز، ترکیه در حال کار بر روی توافقی است که به حدود ۸ هزار نیروی پکک اجازه دهد از مخفیگاههای خود در شمال عراق به خانه بازگردند. برخی از این نیروها ممکن است ترجیح دهند به سوریه برگردند و احتمالاً به صفوف YPG بپیوندند و آن را تقویت کنند.
این مسئله برای ترکیه اهمیت ویژهای دارد، زیرا روند خلع سلاح پکک در مرحله حساسی قرار دارد. در حال حاضر، فضای عمومی ترکیه محتاطانه و آرام است، اما این وضعیت بهراحتی میتواند تغییر کند. هرچند فیدان در واشنگتن مقابل دوربینها با لبخند ظاهر شد، اما هشدار داد که اگر مشکلات در شمال، شمالشرق و جنوب سوریه بهدرستی مدیریت نشود، تمامیت ارضی سوریه در معرض تهدید قرار خواهد گرفت و کشور ممکن است با تجزیه بیشتری روبهرو شود.
سوریه تنها موضوعی نبود که فیدان در واشنگتن درباره آن گفتوگو کرد. ترکیه از طرح صلح ترامپ برای غزه حمایت میکند و اعلام کرده آماده است با اعزام نیرو به نیروی تثبیتکننده نقش ایفا کند. اما اسرائیل مخالفت خود را اعلام کرده و اسرائیل کاتز وزیر خارجه آن، اردوغان رئیسجمهور ترکیه را به دلیل روابطش با حماس مورد انتقاد قرار داده است. احتمال اینکه ترکیه و اسرائیل در سوریه رودررو شوند، کاخ سفید را نگران کرده است. امریکا نمیخواهد جنگی میان متحدانش در خاک سوریه رخ دهد؛ و الشرع نیز چنین چیزی را نمیخواهد.
