جنگ احتمالی ایران و امریکا چه پیامدهایی برای کشورهای شورای همکاری خواهد داشت؟
همزمان با افزایش تنشها میان واشنگتن و تهران برخی کشورهای عضو شورای همکاری مخالفت خود با اقدام نظامی امریکا علیه ایران را اعلام کردند. کارشناسان بر این باورند که هرگونه اقدام نظامی میتواند پیامدهای زیادی برای کشورهای شورای همکاری به دنبال داشته باشد که اولین تهدید، امنیت دریانوردی و انرژی به ویژه در تنگه هرمز است.
میدل ایست نیوز: با توجه به افزایش حضور نظامی امریکا و احتمال هدف قرار گرفتن ایران، نشانههای فزایندهای وجود دارد که خاورمیانه در حال حرکت به سمت یک تنش گسترده است.
به گزارش الخلیج آنلاین، در روزهای اخیر منطقه شاهد گستردهترین تحرکات نظامی از ژوئن ۲۰۲۵ تاکنون بوده است که منطقه را در آستانه یک درگیری تمام عیار قرار میدهد که پیامدهای امنیتی، ژئوسیاسی و اقتصادی به ویژه برای کشورهای عضو شورای همکاری خواهد داشت.
فریدریش مرتس صدراعظم آلمان، چهارشنبه ۲۸ ژانویه جاری در راستای تهدیدهای دونالد ترامپ رئیس جمهور امریکا درباره مداخله نظامی علیه ایران بار دیگر مدعی شد که «روزهای حکومت ایران به شماره افتاده است».
در بحبوحه این تشدید تنشها کشورهای عضو شورای همکاری خود را در مقابل آزمون و چالش بسیار حساسی میان ایران به عنوان کشور همسایه با وزن سیاسی و امنیتی و امریکا به عنوان متحد استراتژی خود میبینند و نگرانند که خاکشان به میدان درگیری احتمالی تبدیل شود.
تشدید مداوم تنش
در ۲۶ ژانویه جاری، همزمان با انجام رزمایشهای گسترده نظامی با هدف سنجش میزان آمادگی و توانایی استقرار سریع نیروها در خاورمیانه، برد کوپر فرمانده فرماندهی مرکزی امریکا (سنتکام) از سناریوی «عملیات کوتاه، سریع و پاک» علیه ایران خبر داد.
اظهارات کوپر نشان دهنده تغییر لحن امریکا، از مرحله هشدار به مرحله تهدید علنی به استفاده از زور است که پس از ورود ناو هواپیمابر امریکایی بزرگ آبراهام لینکلن و گروه ضربتی آن به اقیانوس هند و دریای عرب در چارچوب استراتژی ایجاد صلح از طریق قدرت ایراد شده است.
همچنین ترامپ، چهارشنبه ۲۸ ژانویه جاری از ایران خواست تا با امریکا توافقی را امضا کند و در ادامه هشدار داد که در صورت عدم دستیابی به توافق، هرگونه حمله احتمالی علیه ایران «بسیار بد» خواهد بود.
وی در گفتوگو با اکسیوس اعلام کرد که کشورش یک ناوگان بزرگ را در نزدیکی ایران مستقر کرده و این ناوگان با سرعت به سمت ایران در حرکت است.
رئیس جمهور امریکا با اشاره به عملیات نظامی نیروهای امریکایی در ۳ ژانویه جاری برای ربودن نیکولاس مادورو، رئیس جمهور سابق ونزوئلا، گفت که ناوگان دریایی امریکا مستقر در نزدیکی ایران «بزرگتر از ناوگانی است که در نزدیکی ونزوئلا مستقر بوده است».
مخالفت قاطع کشورهای شورای همکاری
از اینرو، موضع روشنی در مخالفت با استفاده از خاک، حریم هوایی یا آبهای کشورهای شورای همکاری در هرگونه حمله نظامی علیه ایران شکل گرفت که پیامی سیاسی و امنیتی بوده مبنی بر اینکه اولویت، ثبات و آرامش منطقهای است.
بارزترین این مواضع، تاکیدی بود که محمد بن سلمان ولیعهد و نخست وزیر عربستان در گفتوگوی تلفنی روز سه شنبه ۲۷ ژانویه با مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران مطرح کرد و گفت عربستان اجازه نخواهد داد تا از حریم هوایی یا خاک آن برای انجام هرگونه اقدام نظامی علیه ایران استفاده شود.
همچنین امارات بر پایبندی خود به عدم اجازه برای استفاده از حریم هوایی، خاک یا آبهای خود در هیچ گونه حمله نظامی خصمانه علیه ایران و عدم ارائه هیچگونه حمایت لجستیکی در این زمینه تاکید کرد.
ابوظبی همچنین در بیانیه وزارت خارجه امارات تاکید کرد که گفتوگو و کاهش تنش بهترین راه برای مقابله با بحرانها است.
در عرصه دیپلماتیک محمد بن عبدالرحمن آل ثانی نخست وزیر و وزیر خارجه قطر در تماس تلفنی با سید عباس عراقچی وزیر خارجه ایران و علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در روز چهارشنبه ۲۸ ژانویه، بر حمایت کشورش از تلاشها برای کاهش تنش و راه حلهای مسالمت آمیز در منطقه تاکید کرد.
پیشتر نیز کشورهای شورای همکاری در ژوئن سال جاری موضع مشابهی را اتخاذ و به واشنگتن مخالفتشان با استفاده از زیرساختهای خود در هرگونه عملیات تهاجمی علیه ایران را اعلام و تاکید کردند که اجازه پرواز هواپیماهای اسرائیلی بر فراز حریم هواییشان را نخواهند داد.
با افزایش میزان نگرانیها در خصوص احتمال حملات نظامی امریکا به تهران، یک مقام نظامی ایرانی در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم که نامی از وی برده نشد هشدار داد که در صورت حمله به کشورش امکان هدف قرار گرفتن «نیروها و پایگاهها در منطقه» وجود دارد و «هیچ نیروی متجاوزی به ایران نمیتواند امنیت نیروها و پایگاههای خود را تضمین شده بداند».
محاسبات واشنگتن
مواضع این کشورهای عربی دولت امریکا را در برابر معادله پیچیدهای قرار داده است. از طرفی واشنگتن به دنبال حفظ اعتبار تهدیدهای خود و نشان دادن توان بازدارندگیاش به خصوص با توجه به فشارهای داخلی و خارجی برای برخورد قاطع با ایران است و از طرفی دیگر امریکا میداند عبور از ملاحظات متحداناش ممکن است شبکه اتحادهای استراتژیک آن در منطقه را با شوکهای جدی روبهرو سازد.
همچنین هرگونه واکنش ایران به حملات احتمالی امریکا ممکن است پایگاهها یا زیرساختهای حیاتی متحدان واشنگتن را هدف قرار دهد که تکرار صحنه حمله به پایگاه العدید در قطر، بزرگترین پایگاه هوایی امریکا در خارج از این کشور، در جریان جنگ ۱۲روزه در ژوئن ۲۰۲۵ خواهد بود.
در اواسط ژانویه جاری نیز وال استریت ژورنال از تحرکات دیپلماتیک گسترده و پشت پرده کشورهای شورای همکاری به رهبری عربستان، قطر و عمان برای متقاعد کردن دولت ترامپ به صرف نظر کردن از گزینه حمله نظامی خبر داد و افزود که این کشورها نسبت به پیامدهای خطرناک آن بر ثبات منطقه، بازارهای انرژی و اقتصاد جهانی هشدار دادند.
در این زمینه واشنگتن مجبور است تا گزینههای خود را با دقت بالا بررسی کند تا از ورود خاورمیانه که پیشتر از مجموعهای از بحرانها رنج میبرده، به یک رویارویی بزرگ و جدید که شکنندگی و بیثباتی آن را افزایش میدهد، جلوگیری کند.
حق حاکمیتی کشورهای شورای همکاری
بنا بر اعلام محمد العریمی نویسنده و پژوهشگر امور سیاسی و راهبردی، در اصل کشورهای شورای همکاری دارای حاکمیت سیاسی و قانونی برای مخالفت با استفاده از خاک، حریم هوایی و آبهای منطقهای خود در هر گونه اقدام نظامی که به امنیت ملی آنها خدمت نمیکنند، هستند.
العریمی در گفتوگو با الخلیج آنلاین اشاره کرد که چند کشور عضو شورای همکاری با درک حساسیت کشیده شدن به درگیری منطقهای گسترده که معلوم نیست چگونه پایان خواهد یافت، به وضوح این موضع را اعلام کردند.
وی افزود: اما واقعیت راهبردی پیچیدهتر از آن است چراکه برخی از کشورهای شورای همکاری با امریکا توافقنامههای دفاعی بلندمدت دارند و پایگاهها و زیرساختهای نظامی در خاک آنها وجود دارد که این امر باعث میشود که جلوگیری کامل از چنین اقداماتی امری نسبی باشد و از کشوری به کشور دیگر متفاوت باشد.
العریمی بیان کرد که موضع اعلام شده و مخالف این کشورها نسبت به هدف قرار دادن ایران، محدودیت مهمی بر استفاده از خاک آنها ایجاد کرده و هزینه سیاسی و منطقهای هر تصمیم نظامی امریکا را افزایش میدهد. این موضع همچنین به کشورهای شورای همکاری امکان میدهد هرگونه فعالیت خصمانه علیه ایران را محدود و مهار کنند.
این نویسنده عقلانیترین رویکرد این کشورها در چنین وضعیتی را مدیریت بحران و نه ورود مستقیم به آن میداند بنا بر اعلام وی کشورهای شورای همکاری آگاهند که هرگونه ورود مستقیم به این بحران آنها بدون آنکه تصمیم گیرنده اصلی باشند، در معرض پیامدهای آن قرار میدهد.
العریمی بیان کرد که احتمال این وجود دارد که کشورهای شورای همکاری با اتخاذ مواضع سیاسی شفاف مبنی بر عدم مشارکت، به سمت نوعی بیطرفسازی راهبردی حرکت کنند و این رویکرد همزمان با تقویت کانالهای دیپلماتیک با واشنگتن برای کنترل دامنه هرگونه اقدام نظامی علیه تهران با هدف جلوگیری از خطای محاسباتی و واکنشهای حساب نشده صورت خواهد گرفت.
وی گفت که این کشورها تلاش خواهند کرد بدون ایراد سخن تنش آفرین، سطح آمادگی دفاعی خود را افزایش داده و از تاسیسات حیاتی محافظت کنند و در عین حال بر تقویت هماهنگی جمعی شورای همکاری تمرکز خواهند کرد چراکه وحدت موضع، دامنه خطرات را کاهش میدهد، در حالی که اختلاف نظر زمینه ساز ایجاد فشارها و حملات میشود.
العریمی بر این باور است که هرگونه حمله نظامی احتمالی به ایران، حتی اگر محدود توصیف شود، پیامدهای مستقیمی بر امنیت و ثبات کشورهای شورای همکاری خواهد داشت.
وی توضیح داد که اولین تهدید، امنیت دریانوردی و انرژی به ویژه در تنگه هرمز است چراکه هرگونه اختلال، فورا اقتصادهای تمام منطقه و جهان را تحت تاثیر قرار خواهد داد. همچنین ایران ممکن است به واکنشهای غیر هم سطح چه از طریق ابزارهای سایبری و چه با هدف قرار دادن غیرمستقیم منافع روی آورد. چنین اقداماتی، این کشورها را بدون آنکه طرف مستقیم درگیری باشند، تحت فشارهای امنیتی قرار میدهد.
این نویسنده بیان کرد که علاوه بر این، فضای تنشآلود بر سرمایه گذاری و ثبات اقتصادی تاثیر منفی خواهد گذاشت و نظم و توازن را بر هم میزند و آن را پیچیدهتر میکند.
وی در پایان گفت که بنابراین حمله احتمالی بیش از آنکه دستاوردی امنیتی داشته باشد موجب افزایش خطرات میشود. این چیزی که موضع این کشورها در مخالفت با تشدید تنش را بیان میکند.
