آیا قطر و پاکستان میتوانند ایران و امریکا را به میز مذاکرات باز گردانند؟
در حالی که واشنگتن و تهران پیامهای نظامی و سیاسی را تبادل میکنند، در پشت صحنه، قطر و پاکستان با حمایت دیگر کشورهای منطقه تلاشها برای بازگرداندن دو طرف به میز مذاکرات را رهبری میکنند تا آنچه از روند آرامسازی تنشها که طی روزهای اخیر در معرض فروپاشی قرار گرفته است را نجات دهند.
میدل ایست نیوز: تلاشهای دیپلماتیک جاری برای مهار رویارویی میان امریکا و ایران با تشدید تحرکات منطقهای و بینالمللی برای جلوگیری از کشانده شدن بحران به مقابله گستردهتری که امنیت خلیج فارس و ثبات بازارهای انرژی جهانی را تهدید میکند، وارد مرحله جدیدی شده است.
به گزارش الخلیج آنلاین، در حالی که واشنگتن و تهران پیامهای نظامی و سیاسی را تبادل میکنند، در پشت صحنه، قطر و پاکستان با حمایت دیگر کشورهای منطقه تلاشها برای بازگرداندن دو طرف به میز مذاکرات را رهبری میکنند تا آنچه از روند آرامسازی تنشها که طی روزهای اخیر در معرض فروپاشی قرار گرفته است را نجات دهند.
با وجود شدت تنش، اظهارات ایراد شده از جانب دوحه و اسلامآباد نشان میدهد، گزینه دیپلماسی از محاسبات دو طرف کنار گذاشته نشده است. این امر به میانجیگران برای تحرک و مانور فرصتی ایجاد میکند هرچند که شرایط پیچیدهتر از هر وقت دیگری باشد.
تشدید تنش متقابل
موج اخیر تشدید تنش پس از آن انجام شد که مذاکرات درباره دریانوردی در تنگه هرمز به بن بست رسید. در این خصوص فرماندهی مرکزی امریکا (سنتکام) از حمله به دهها نقطه نظامی ایران خبر داد و اشاره کرد که هدف از این حملات تضعیف توانمندیهای مورد استفاده برای تهدید دریانوردی بینالمللی بوده است. از طرفی دیگر ایران از پاسخ به این حملات با هدف قرار دادن مواضع و پایگاههای امریکا در کشورهای حوزه خلیج فارس خبر داد.
ارتش امریکا در روزهای 7 و 8 ژوئیه به حدود 170 هدف ایرانی شامل اهداف زمینی مانند مراکز نظارت و مراقبت، ناوبری، انبار موشکی و پهپادی یا قایقهای مورد استفاده سپاه ایران برای انجام حملات، حمله کرد.
این تشدید تنش همچنین پس از حمله ایران به سه کشتی در نزدیکی تنگه هرمز (سه شنبه 7 ژوئیه) صورت گرفت، که یکی از آنها نفتکش قطری «الرکیات» حامل گاز این کشور بوده که منجر به خسارت گسترده به آن شده و حمله دیگر علیه نفتکش عربستانی «ودیان» انجام شده که این نفتکش نیز دچار خسارت شده است.
این حملات دونالد ترامپ رئیس جمهور امریکا را بر این داشت که در حاشیه اجلاس سران ناتو در ترکیه (8 ژوئیه) ضمن اعلام پایان یافتن آتشبس حاصل شده با ایران، سران این کشور را «فریبکار» توصیف کند.
در ادامه کشورهای شورای همکاری هشدار دادند که تداوم این رویارویی نه تنها به خاطر خطرات امنیتی، بلکه به علت تاثیر آن بر بازارهای انرژی و زنجیرههای تامین جهانی، مستقیما پیامدهایی را برای کشورهای منطقه به دنبال خواهد داشت.
به همین خاطر تماسهای اخیر انجام شده در کشورهای حوزه خلیج فارس بر ضرورت حفاظت از ناوبری دریایی و جلوگیری از حمله به کشتیهای تجاری و حفظ جریان صادرات نفت و گاز به دور از درگیری نظامی متمرکز بوده است.
پیامهای متقابل
واشنگتن تاکید دارد که همچنان به دیپلماسی فرصت میدهد درحالی که ایران نیز بر اهمیت تداوم ارتباطات سیاسی اصرار میورزد. این نشان دهنده وجود دو مسیر موازی است؛ یک مسیر نظامی برای اعمال ابزارهای فشار و دیگری مسیر مذاکره برای جلوگیری از جنگ تمام عیار.
در همین راستا رئیس جمهور امریکا گفت که کشورش با تداوم مذاکرات با ایران موافقت کرده اما صراحتا به ایران ابلاغ کرد که آتشبس به پایان رسیده است.
ترامپ در تروث سوشیال اعلام کرد که ایران از امریکا خواستار تداوم مذاکرات شده است و ما موافقت کردیم اما امریکا بسیار قاطعانه به آنها توضیح داد که آتشبس به پایان رسیده است.
همزمان رویترز به نقل از یک منبع آگاه خبر داد که مذاکرهکنندگان قطری در چارچوب تلاش برای کاهش تنش و ایجاد شرایطی برای از سرگیری مذاکرات میان تهران و واشنگتن، در ایران با مقامات ایرانی در حال دیدار هستند.
این منبع توضیح داد که گفتوگوها بر اجرای یادداشت تفاهم امضاشده میان امریکا و ایران و بررسی شماری از مسائلی که منجر به تشدید تنش اخیر میان دو طرف شده، متمرکز است.
همچنین یک مقام امریکایی به بلومبرگ گفت که مذاکرات فنی میان امریکا و ایران همچنان با هدف دستیابی به توافق صلح پایدار ادامه دارد.
از طرفی دیگر وزارت خارجه پاکستان تمامی طرفها را به پایبندی به خویشتنداری دعوت و تاکید کرد که جایگزینی برای گفتوگو و دیپلماسی وجود ندارد. این وزارتخانه از واشنگتن و تهران خواست که به تفاهمات پیشین به عنوان مبنایی برای بازگرداندن ثبات احترام بگذارند.
همچنین منابع منطقهای تاکید کردند که قطر و پاکستان به تماسهای فشرده با دو طرف برای ازسرگیری روند مذاکرات ادامه میدهند و با بهرهگیری از تلاشهای عمان برای تسهیل ارتباطات غیرمستقیم، از تجربه و نقشی که در دورهای قبلی میانجیگری داشتند، استفاده میکنند.
مقطع حساسی و خطرناک
تشدید تنش اخیر میان امریکا و ایران خطرناکترین دور از تنشها از زمان امضای توافق آتشبس در نیمه آوریل گذشته محسوب میشود؛ توافقی که امیدها را برای پایان قریبالوقوع جنگ زنده کرده بود.
با وجود آنکه واشنگتن و تهران اعلام کردند روند مذاکرات را ترجیح میدهند و برای جلوگیری از رسیدن به نقطه غیرقابل بازگشت در تشدید تنشها تلاش میکنند، امریکا نزدیک به 19 فروند شناور نظامی از جمله کشتیهای جنگی و ناوهای هواپیمابر را در نزدیکی ایران مستقر کرد که نشاندهنده آمادگی آن برای انجام ضربهای سخت به این کشور است.
در همین راستا خالد الجابر مدیر اجرایی شورای خاورمیانه در امور بینالملل در دوحه بر این باور است که آنچه در جریان است، تنها اختلاف پیرامون برنامه هستهای نیست بلکه درگیری بر سر بازتنظیم قواعد بازدارندگی در خاورمیانه است.
الجابر اشاره کرد که خطرناک ترین چیز در حال حاضر این است که هرگونه اشتباه در محاسبات ممکن است منطقه را به درگیریهای گستردهتر بکشاند. در این زمینه میانجیگری قطر و پاکستان با چالشی بسیار بزرگ و دشوار مواجه است چراکه مشکل در نبود کانالهای ارتباطی نیست بلکه مشکل در بی اعتمادی و اصرار تمامی طرفها به تحمیل شرایط با زور پیش از بازگشت به میز مذاکره است.
وی اظهار داشت که تحرکات قطر و پاکستان در کنار تلاشهای دیگر طرفهای منطقهای با هدف بازنگه داشتن کانالهای ارتباطی و جلوگیری از فروپاشی کامل روند سیاسی با وجود تبادل حملات و تشدید لفاظیها ادامه مییابد.
وی گفت که همچنین ارتباطات فنی مربوط به تفاهمات پیشین ادامه مییابد که تایید میکند درهای دیپماسی هنوز کاملا بسته نشده است.
الجابر تاکید کرد که هیچ توافقی که تنها روی کاغذ مانده است را نمیتوان حفظ کرد. تضمین واقعی با توقف تمامی فعالیتهای نظامی، احترام به حاکمیت کشورهای منطقه، تامین امنیت آزادی دریانوردی در تنگه هرمز و ایجاد سازوکار نظارت واضحی آغاز میشود که طرف ناقض توافق را از نظر سیاسی و حقوقی مسئول بداند.
وی افزود که توافقاتی که ظهر امضا میشود و شب نقض، نتیجهای جز تشدید تنش جدید نخواهد داشت.
وی بر این باور است که محتملترین سناریو، سناریوی «لبه پرتگاه» است. تنشها به صورت کنترلشده افزایش مییابد و پیامهای نظامی میان طرفین رد و بدل میشود و درهای مذاکره نیز باز میماند.
وی در پایان گفت که اگر میانجیگریها با شکست مواجه شود، منطقه ممکن است وارد مرحله خطرناکتری شود که از تنگه هرمز تا امنیت انرژی و دریانوردی بینالمللی امتداد مییابد و هرگونه رویارویی را پرهزینهتر و پیچیدهتر از گذشته خواهد کرد.
* این مقاله پیش از دور سوم حملات امریکا به شهرهای مختلف ایران و حملات متقابل ایران به پایگاه های ارتش امریکا در 6 کشور منطقه و اعلام انسداد تنگه هرمز توسط سپاه در بامداد یکشنبه، نگاشته شده است.
