میدل ایست نیوز: در هفته های گذشته سطح تنش در کشورهای کرانه شرقی دریای مدیترانه شدت گرفته است. تنشی که دراساس بر سر سهم این کشورها از منابع گازی اکتشاف شده و اکتشاف نشده دریای مدیترانه است. به خصوص که اخیرا برخی مراکز تحقیقات حجم گاز دریای مدیترانه را بیش از 3454 هزار میلیارد متر مکعب برآورد کرده اند.
در تازه ترین مرحله این تنش، مصر در 12 دسامبر ویدئویی از شلیک موشک ضد ناو «هاربون» توسط ارتش مصر منتشر کرد که عملا نوعی نمایش قدرت نظامی دربرابر آنکارا بود. ترکیه اخیرا تفاهم نامه ترسیم مرزهای دریایی خود را با حکومت وفاق لیبی امضا کرده است.
در یونان که در واکنش به تفاهمات لیبی با ترکیه، سفیر لیبی را از کشورش بیرون انداخته، «لوانیس نیکیتاس»، کارشناس نظامی یونانی، در صفحه توئیتر خود تصویری از درون یک جنگنده میراژ 2000 منتشر کرده که سلاح آن یک ناوچه ترکیه ای در دریای اژه را نشانه گرفته است. او در این توئیت نوشته که ناوچه ترکیه هدف میراژ ارتش یونان است و افزوده «ترکیه فقط به زبان حرف سرش می شود».
اما ترکیه که در سال 2010 حاضر به شرکت در مذاکرات ترسیم مرز با اسرائیل و قبرس نشده بود، خود حفاری در منطقه را اغاز کرده و چند کشتی نظامی را برای حمایت نظامی از این حفاری ها اعزام کرده است. اقدامی که برخی اطراف منطقه ای آن را غیر قانونی دانسته اند.
اسرائیل هم به نوبه خود از خیلی زودتر وارد این عرصه شد و به لبنان هشدار داد که در بلوک 9 حفاری نکند، هرچند لبنان تأکید کرده که بلوک 9 در خاک لبنان است و توافق نامه ترسیم مرزها میان قبرس و اسرائیل غیر قانونی است.
ماجرای جنگ بر سر گاز در خاورمیانه چیست؟ تحرکات ترکیه با چه هدفی انجام می شود؟ چرا توافق ترکیه با لیبی خشم مصر و یونان و قبرس را برانگیخته؟ اسرائیل در این میان چه می کند؟
پیش زمینه ها و مهم ترین ابعاد این اختلافات را که به سمت بحران پیش می رود می توان اینگونه خلاصه کرد:
ـ عملیات حفاری برای کشف گاز باعث شدت گرفتن تنش میان این کشورها شده که ناگهان دریافته اند که ثروت سرشاری از گاز نصیبشان خواهد شد.
ـ مهم ترین میدان های گازی کشف شده در این منطقه تا امروز میدان «ظهر» در سواحل مصر با ذخایر حدود 850 میلیارد متر مکعب، میدان گازی لوتیان در نزدیکی حیفا با 509 میلیارد متر مکعب و میدان تامار در نزدیکی سواحل سوریه و لبنان و قبرس و فلسطین با حدود 283 میلیارد متر مکعب، و میدان گازی «آفرودیت» در نزدیکی سواحل قبرس با 226 میلیارد متر مکعب است.
ـ براساس اطلاعات مرکز جغرافیایی امریکا و شرکت های فعال در حفاری های گازی، این منطقه برفراز دریاچه ای گازی قرار دارد که ذخایر آن 3454 هزار میلیارد متر مکعب گاز و 1.7 میلیارد بشکه نفت است.
ـ سهم مصر از این ثروت عظیم، 850 میلیارد متر مکعب، سهم قبرس 140 میلیارد متر مکعب و سهم اسرائیل 310 میلیارد متر مکعب است. اسرائیل اولین طرفی بود که در سال 2009 این ذخایر را در اعماق مدیترانه کشف کرد.
ـ شرکت های انی ایتالیا، توتال فرانسه و نوبل انرژی امریکا و نوواتک روسیه در این میدان ها مشغول فعالیت هستند.
ـ ترکیه اعلام کرد که توافق نامه های قبرس و اسرائیل در 2010 و نیز توافق مصر و قبرس در سال 2013 را قبول ندارد و آن را خلاف منافع اقتصادی ترکیه می داند. دربرابر، مصر اعلام کرد که از همه ابزارها برای دفاع از حاکمیت ارضی خود استفاده خواهد کرد.
ـ آنکارا در نزدیکی سواحل قبرس حفاری برای کشف و استخراج گاز را اعلام کرد و آن را سهم قبرس ترکیه ای دانست. اقدامی که انتقاد شدید یونان و مصر و اسرائیل و اتحادیه اروپا را در پی داشت.
ـ ترکیه فعالیت خود در این عرصه را در چارچوب قوانین بین المللی می داند و اعلام کرده که این حفاری ها در منطقه تحت حاکمیت خودش انجام می شود. این انتقادها باعث شد که ترکیه یک پایگاه دریایی دائمی در بخش ترکیه ای قبرس ایجاد کند.
ـ در اوایل سال جاری میلادی مصر و اسرائیل و یونان و قبرس و اردن و ایتالیا و فلسطین اتحادیه موسوم به «گاز شرق مدیترانه» تشکیل دادند که ترکیه را در آن راه ندادند. ترکیه در واکنش به صورت یکجانبه عمل کرد و در ماه گذشته توافقی برای ترسیم مرزها با لیبی امضا کرد.
ـ اتحادیه گازی شرق مدیترانه می کوشد که یک بازار منطقه ای گاز تشکیل دهد و هزینه های زیرساخت های حفاری و استخراج را کاهش دهد و با وضع قیمت های رقابتی، مدیترانه را به یک مرکز بزرگ انرژی تبدیل کند.
ـ اقدامات ترکیه و واکنش های علنی مصر و یونان وقبرس مایه شدت گرفتن نگرانی ها از جنگی تمام عیار بر سر ثروت گازی در منطقه ای شده که بدون این اتفاقات هم عوامل بسیاری برای درگیری و نزاع در آن دیده می شود.
