میدل ایست نیوز: از مهم ترین پیامدهای اقتصادی شیوع ویروس کووید ـ 19 برای روسیه کاهش قیمت نفت به حدی بی سابقه در دو دهه اخیر است. موضوعی که تأثیری شدید بر سیاست های روسیه در خاورمیانه نهاده است.
روسیه در 2017 از در همکاری با کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) برآمد تا قیمت نفت در بازارها متعادل بماند. از آن زمان مسکو وضعیت بازارها را زیر نظر دارد و در قالب «اوپک پلاس» با کشورهای اوپک همکاری می کند. اما در مارس 2020 که در پی شیوع کرونا، عربستان بر کاهش بیشتر تولید تأکید کرد و در این باره لحنی تهدیدآمیز به خود گرفت، روسیه خشمگین از تهدیدهای عربستان با کاهش تولید مخالفت کرد و در نتیجه «اوپک پلاس» فروپاشید و عربستان بازارهای نفت اروپا را از نفت پر کرد و این وضعیت باعث کاهش درآمدهای پیش بینی شده در بودجه روسیه شد.
روابط روسیه ـ عربستان عمیشه متشنج بوده است. هر یک از آنها اهداف متفاوتی را در خاورمیانه دنبال می کند و علی رغم همه خوش و بش های دیپلماتیک هیچ اعتمادی به یکدیگر ندارند. اما رهبران هر دو کشور نگاهی واقع بینانه به مسائل جهان دارند که باعث می شود که به توافقاتی مقطعی در راستای منافع ملی خودشان برسند. اوپک پلاس یکی از این توافقات بود که بیش از آنچه انتظار می رفت دوام آورد.
با فروپاشی این توافق بسیاری احساس کردند که این تصمیم روسیه اشتباه بوده اما نه اشتباهی در حد تراژدی. بسیاری از ناظران معتقدند بودند که پس از زمان کوتاهی توافق تازه ای بسته خواهد شد.
یک ماه بعد، توافق جدید پیدا شد و طرف سوم که این بار ایالات متحده بود نقش مهمی در به دست آمدن آن داشت. پیامدهای کاهش شدید قیمت نفت بر تولیدکنندگان نفت صخره ای در امریکا باعث شد که «دونالد ترامپ»، رئیس جمهور ایالات متحده، وارد عمل شود و در تماس های تلفنی مستقیم با «محمد بن سلمان»، ولیعهد عربستان، و «ولادیمیر پوتین»، رئیس جمهور روسیه، آنها را به توافقی میان بزرگ ترین تولیدکنندگان نفت وادارد.
توافقی که باعث شد روسیه، عربستان، و ایالات متحده در جایگاهی قرار گیرند که تصمیم گیرنده اصلی در مسائل انرژی جهانی باشند. موضوعی که دستاوردی مهم برای روسیه شمرده می شود. اما درباره ضررهای مالی باید گفت که این ضررها برای روسیه در حد حواشی ویروس کرونا ماند.
از سوی دیگر، اپیدمی کرونا باعث توقف موقت جنگ برای به دست گرفتن کنترل ادلب در سوریه شد. موضوعی که در اواخر 2019 و اوایل 2020 به مسئله اصلی روابط روسیه و ترکیه انجامید. کرونا باعث شد که شبه نظامیان سوریه ای برخوردار از حمایت ترکیه از شدت فعالیت های خود بکاهند.
کرونا خیلی سریع در ترکیه شیوع یافت و این نگرانی وجود دارد که این ویروس به اردوگاه های پناهجویان در ادلب که تراکم جمعیت در آنها بالاست بینجامد. ایران که بازیگری مهم در منطقه است آسیب های شدیدی از کرونا دیده و دولت در این کشور بر مبارزه با این ویروس و پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن متمرکز شده است. روسیه می کوشد که از این شرایط برای تحکیم جایگاه خود در سوریه استفاده کند.
در نگاهی به آینده، به نظر نمی آید که ویروس کرونا باعث تغییری جدی در سیاست های خارجی روسیه در خاورمیانه شود. شاید هنوز برای این پیش بینی زود باشد. هنوز اپیدمی کرونا در اول کار خود در روسیه است و سران روسیه توجهی ویژه به مبارزه با آن نشان داده اند. به احتمال قوی، پیامدهای اقتصادی آن برای روسیه بسیار شدید خواهد بود، به خصوص که صندوق بین المللی پول کاهش 5 درصدی یا حتی 8 درصدی رشد اقتصادی روسیه را پیش بینی کرده است.
اما روسیه برای پیشبرد سیاست های خود در خاورمیانه به اموال چندانی نیاز ندارد. می توان وضعیت نظامی سوریه را تا هر زمانی که لازم باشد در سطح کنونی نگه داشت. ترکیه از مرحله بحران در روابط با روسیه گذر کرده و احتمال اینکه شریک روسیه شود از اینکه به دشمنی جدی تبدیل شود بیشتر است.
توافقات اخیر نفتی هم ضامن آن است که دست کم تا دو سال آینده تنشی در روابط روسیه با عربستان پیش نیاید.
در لیبی هم به نظر می آید که دخالت های دیپلماتیک و شبه نظامی روسیه ادامه پیدا کند.
روسیه با اسرائیل هم روابط بسیار تنگاتنگی در همه عرصه ها برقرار کرده و روابط خود با ایران را هم در سطحی خاص نگه می دارد. مصر هم که قلب جهان عرب است همچنان مورد توجه ویژه روسیه خواهد ماند.
در حالی که بحران کرونا امریکا را به تمرکز بیشتر بر مسائل داخلی واخواهد داشت و کشورهای اروپایی را به تقویت احساسات ملی مشغول خواهد کرد، سیاست خارجی روسیه فضای تحرک بیشتری به آن می دهد و به احتمال قوی مسکو از این شرایط بیشتری بهره را خواهد گرفت.
