نگرانی از معامله «نفت در برابر آب» عراق با ترکیه در میانه بدترین خشکسالی قرن
عراق در رویارویی با بدترین خشکسالی قرن، با امضای قراردادی جنجالی موسوم به نفت در برابر آب، به دنبال تامین امنیت آبی خویش است اما کارشناسان نسبت به واگذاری اهرمهای حاکمیتی به ترکیه و تبدیل آب به یک کالای تجاری هشدار میدهند.
میدل ایست نیوز: عراق با توجه به کاهش شدید سطح آب رودخانههای دجله و فرات بر اثر خشکسالی بی سابقه و افزایش تاثیر سد سازیها در کشورهای بالادست با وخیمترین مشکل کمبود آب در دهههای اخیر روبرو است به طوری که این بحران هویت سرزمین باستانی بین النهرین را تهدید میکند.
به گزارش سی ان ان، دو رود دجله و فرات که از ترکیه سرچشمه میگیرند و روزگاری نماد فراوانی بودند، اکنون به کانون درگیری مبدل شدهاند به طوری که این وضعیت عراق را ناگزیر کرده است تا برای تأمین نیازهای آبی خود، از ارزشمندترین داراییاش یعنی نفت استفاده کند.
این منبع با اشاره به کاهش ذخایر آبی عراق ناشی از سدسازیهای همسایگان، فرسودگی زیرساختها و فشارهایناشی از تغییرات اقلیمی نوشت: همزمان با این مشکلات، تقاضا برای آب به دلیل رشد جمعیت شهری و بخش کشاورزی که بیش از ۸۰ درصد منابع آبی عراق را مصرف میکند رو به افزایش است.
اگرچه عراق در ماه جاری شاهد بارندگیهای سیلآسا بود و حتی سیل آنقدر زیاد بود که چند کشته هم برجای گذاشت اما وزارت منابع آبی این کشور با انتشار بیانیهای اعلام کرد: سدها همچنان با کمبود شدید ذخایر مواجهاند.
مختار خمیس، کارشناس محیط زیست، در این باره تصریح کرد: حدود ۶۰ درصد آب عراق از ترکیه تأمین میشود، اما اکنون میزان ورودی بسیار کمتر از سالهای گذشته است و سدهای ترکیه بهویژه بر روی دجله و فرات، جریان آب را به شدت محدود کرده و بحران کمآبی را تشدید کردهاند.
همزمان با وخیم شدن بحران آب در عراق، بغداد یک توافقنامه جنجالی همکاری با دولت ترکیه امضا کرده است که طبق این توافقنامه «چارچوب همکاری آبی» که ارزش آن میلیاردها دلار تخمین زده میشود، شرکتهای ترکیهای زیرساختهای جدیدی برای بهبود بهرهوری و ذخیرهسازی آب در عراق خواهند ساخت و در مقابل هزینه این پروژهها مستقیماً از درآمدهای نفتی عراق تأمین میشود در حالی که از این اقدام به عنوان تلاشی برای تبدیل صادرات نفت خام به امنیت آبی تعبیر شده است.
طرهان المفتي، مشاور امور آب نخستوزیر عراق، در این باره اظهار کرد: طبق این توافق، عراق روزانه مقدار مشخصی نفت میفروشد و درآمد آن در صندوقی برای پرداخت مطالبات شرکتهای ترکیهای که در پروژههایی شامل ساخت سدهای مخزنی و طرحهای احیای اراضی فعالیت دارند، سپردهگذاری میشود.
در حالی که مقامات دو کشور این توافق را برای ثبات منطقه ضروری میدانند، برخی کارشناسان در بغداد نسبت به آن بدبین هستند.
شروق العبایچی، کارشناس سیاستهای آبی، با اشاره به اینکه آب یک حق انسانی است و نباید به کالایی مرتبط با درآمدهای نفتی تبدیل شود، هشدار داد: این توافق با اصول بینالمللی دیپلماسی آب مغایرت دارد و به جای آن، خواهان یک سیاست آبی حاکمیتی و درازمدت شد.
ناتاشا هال، پژوهشگر ارشد در واشنگتن، نیز هشدار داد: وابستگی بیش از حد به توافقات دوجانبه میتواند حاکمیت عراق را به خطر اندازد و ترکیه را در آینده بر مقدرات همسایه جنوبیاش مسلط کند.
در همین حال برخی تحلیلگران معتقدند این توافق در لحظه ضعف عراق، اهرم فشار بزرگی به ترکیه داده است.
گولنول تول، مدیر برنامه ترکیه در مؤسسه خاورمیانه، معتقد است این معامله مزایای استراتژیک زیادی برای رجب طیب اردوغان به همراه دارد که از جمله آن میتوان به تقویت جایگاه داخلی برای انتخابات ۲۰۲۸ تا گسترش نفوذ در خاورمیانه اشاره کرد.
وی خاطرنشان کرد: در پی فشار امریکا برای توقف خرید نفت از روسیه، نفت عراق با کیفیتی مشابه، جایگزینی ایدهآل برای امنیت انرژی ترکیه محسوب میشود.
