نگاهی به ارتش 105 ساله عراق/ مدرن سازی با جدیدترین دستاوردهای غرب و شرق

میدل ایست نیوز: نیروهای مسلح عراق تا قبل از سال 2003 میلادی به عنوان یکی از بزرگترین ارتش‌های منطقه غرب آسیا و شاید یکی از پر تجربه‌ترین نیروهای نظامی کل دنیا به حساب می‌آمد. نتیجه سال‌ها درگیری در داخل کشور با گروه‌های کرد در شمال این کشور، چندین نوبت جنگ با رژیم صهیونیستی و جنگ 8 ساله با ایران از ارتش عراق نیرویی با تجربه ساخته بود. بعد از شکست در سال 1991 و اخراج از کویت و در نهایت سقوط نظام بعث و حکومت صدام در سال 2003 میلادی‌، ارتش عراق تا حد زیادی به طور کامل از بین رفت و بعد از آن تلاش‌های مجدد برای بازیابی و سازماندهی مجدد آن آغاز شد.

به مناسبت صد و پنجمین سالگرد تاسیس ارتش عراق، پایگاه خبری «میدل ایست نیوز» طی این گزارش به معرفی و بررسی روند بازسازی و توسعه نیروهای مسلح عراق در بخش‌های زیر پرداخته است:

نیروی زمینی: از ترکیب جالب شرقی غرب در زرهی تا چشم به توپ معروف فرانسوی

نیروی زمینی ارتش عراق به عنوان بزرگترین بخش از نیروهای مسلح این کشور در سال‌های اخیر مسیر طولانی را در بحث بازسازی و مدرن سازی طی کرده است. این نیرو تقریبا از همان سال‌های ابتدایی بعد از سال 2003 به عنوان یک نیروی مهم در حفظ امنیت و ثبات در داخل این کشور با وجود داشتن سازمان کوچک به نسبت قبل و ساز و برگ کم وارد عمل شد.

یکی از نقاط اوج عملکرد نیروی زمینی درگیری‌های با داعش بین تقریبا سال‌های 2013 تا 2017 بود که نیروی زمینی ارتش عراق با حمایت گروه‌های بسیج مردمی این کشور (الحشد الشعبی)، نیروی هوایی این کشور و ائتلافی از کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای موفق به شکست این نیرو شد.

بر اساس برخی از آمار موجود در منابع آشکار نیروی زمینی عراق در حال حاضر با داشتن یک نیروی فعال به استعداد نزدیک به 200 هزار نفر یکی از بزرگترین بخش‌های نیروهای مسلح این کشور است. در بحث تجهیزات و تسلیحات به خاطر کمک‌های مختلف بین المللی در سال‌های اخیر و همچنین خریدهای نظامی از کشورهای مختلف در سازمان رزم این نیرو تسلیحات گوناگونی دیده می‌شود.

از تانک‌های آمریکایی آبرامز در حدود بیش از 480 دستگاه تا بیش از 70 دستگاه تانک روسی مدل T-90 و خودروهای جنگی پیاده نظام سری BMP3 ساخت روسیه و BTR 4 ساخت اوکراین که روی هم این مدل ناوگانی به استعداد نزدیک به 500 دستگاه را برای ارتش این کشور تشکیل دادند.

تانک‌های آبرامز ارتش عراق در یک رژه نظامی – بالگرد های Mi 17 نیز در تصویر دیده می‌شوند

از دیگر تجهیزات ارتش عراق در حوزه زرهی میتوان به نزدیک به 500 دستگاه نفربر M113 ساخت آمریکا و بیش از 500 دستگاه خودرو حفاظت شده (MRAP) در مدل‌های مختلف مثل کوگار یا مکس پرو ساخت آمریکا اشاره کرد.

خودروی جنگی پیاده نظام BMP-3 ارتش عراق

تانک‌های آبرامز با این که بخش عمده و اصلی توان زرهی ارتش عراق را تشکیل می‌دهند اما از برخی از مشکلات رنج می‌برند. اولا تانک‌های آبرامز تحویلی به عراق از مدل‌های تقریبا قدیمی یعنی M1A1 هستند و به استانداردهای به روز مجهز نیستند. در عین حال تانک‌های مورد نظر در بحث تعمیر و نگهداری گزینه‌ای نیازمند تعمیر و نگهداری و پشتیبانی سخت هستند.

در بحث تسلیحات روسی نیز در سالهای اخیر منابع مختلف عراقی اعلام کردند که بعد از آغاز جنگ روسیه و اوکراین تا حدی بحث پشتیبانی از تسلیحات ساخت روسیه ضعیف شده است و به همین دلیل عراق از سال 2022 به این طرف به دنبال خرید از منابع دیگر به دنبال مذاکره با تامین کننده‌های جدیدی مثل چین، کره جنوبی و فرانسه رفته است. در حال حاضر بحث خرید هویتزرهای کامیون سوار سری سزار ساخت فرانسه از جمله مباحث مهم برای ارتش عراق است و مقامات عراق علاقه زیادی به خرید این سامانه نشان داده‌اند.

هوانیروز عراق نیز از جمله بخش‌های مهم زیر مجموعه نیروی زمینی این کشور است که با بالگردهای تهاجمی و ترابری ساخت کشورهای مختلفی مجهز شده است. ترکیبی از بالگردهای Mi 35 و Mi 28 ناوگان اصلی تهاجمی بالگردهای هوانیروز عراق را تشکیل می‌‌دهند. در کنار این بالگردهای روسی تعداد بالگردهای سری Mi 17 ساخت روسیه نیز در مجموعه هوانیروز عراق وجود دارند. این بالگردها در بحث عملیاتهای ضد داعش نقش بسیار مهمی را ایفا کردند.

بالگرد تهاجمی Mi 28 ارتش عراق

از دیگر دارایی‌های بالگردی عراق میتوان به بالگردهای سری 407 ، 206 و 505 ساخت شرکت آمریکایی بل یا بالگرد EC635 ساخت شرکت یوروکاپتر به عنوان یک کنسرسیوم اروپایی اشاره کرد.

در عین حال عراق قراردادی را با فرانسه برای خرید بالگردهای سری EC725 کاراکال به امضاء رساند که می‌تواند در نقش ترابری و جست‌وجو نجات وارد عمل شود و تا کنون چندین فروند از آن را دریافت کرده است.

بالگرد EC725 ارتش عراق در جریان پرواز آموزشی در فرانسه

نیروهای ویژه: از عملیات ویژه تا نبرد خانه به خانه با داعش در موصل

نیروی ویژه عراق به عنوان یک واحد مامور به انجام عملیات‌های ویژه، رهایی گروگان و ضد تروریسم از جمله دیگر واحدهای ارتش عراق است که در سالهای بعد از 2003 تا به امروز در حد فوق العاده زیادی در درگیری‌های مختلف شرکت کرده و امروزه جزو با تجربه‌ترین یگانهای رزمی نیروهای مسلح عراق به حساب می‌آید.

جمعی از نیروی ویژه عراق در جریان نبرد موصل

این نیرو که در حال حاضر استعدادی در حدود 14 هزار نفر دارد در حقیقت یک واحد پیاده عملیات مخصوص است، در ابتدا یکی از معروف‌ترین واحدهای پایه گذار سازمان عملیات ویژه در ارتش عراق یگان موسوم به تیپ طلایی بود که خصوصا در جریان مبارزه با گروه داعش در نبردهای مختلفی از جمله نبرد موصل حضوری پررنگ و درخشان داشت.

این یگان هم با طیف مختلفی از تسلیحات غربی و شرقی از مسلسل‌هایی مثل سری M4 و M16 ساخت آمریکا تا راکت انداز AT-4 ساخت سوئد یا سلاح‌های تک تیرانداز ساخت انگلیس و روسیه مسلح شده است.

دفاع هوایی: پیش به سوی آسمان امن با سامانه پیشرفته کره‌ای

در حوزه پدافند هوایی عراق تا سالها محدود به سیستم‌های دوش پرتاب مثل استینگر آمریکایی و ایگلای روسی و همچنین سامانه متحرک پدافند هوایی پانتسیر S 1 که آن هم ساخت روسیه است بود. اصولا عراق فاقد پوشش مستقل راداری و یا سامانه‌های پدافندی میان برد یا برد بلند بوده است. اما در چند سال اخیر این مسئله دستخوش تغییرات زیادی شده است.

سامانه پدافند هوایی پانتسیر در خدمت ارتش عراق

عراق رادارهای سری AN/TPS‑77 ساخت آمریکا به عنوان یک سامانه جستجوگر برد بلند را در گام اول برای پوشش فضای کشور خود خریداری کرد.

گام بعدی آنها در حوزه راداری خرید رادارهای سری GM403 از فرانسه بوده است که از حدود سه سال پیش تحویل آنها به عراق شروع شده است. این سیستم راداری یک نوع سامانه سه بعدی آرایه فازی فعال در باند S است که دارای مقاومت بسیار بالایی در برابر جنگ الکترونیک بوده و می تواند محیط 360 درجه اطراف خود را تا فاصله بیش از 400 کیلومتر و ارتفاع تقریبا 18 کیلومتر مورد پایش قرار بدهد.

این رادار را می توان به صورت ثابت روی زمین یا بر پشت انواع کامیون ها نصب و مورد استفاده قرار داد.

در عین حال عراق در حال مذاکره با فرانسه برای خرید یک نسل دیگر از رادارهای این کشور از مدل GM 200  نیز هست که مشخصاتی شبیه به مدل GM403 دارد و ترکیب آنها می‌تواند پوشش بهتری را به آسمان عراق در حوزه راداری بدهد.

رادار GM403 در عراق

اما قرارداد اخیر عراق با کره جنوبی به نوعی یک گام مهم در توسعه توان دفاع هوایی این کشور بوده است. بر اساس قرارداد امضا شده بین عراق و کره جنوبی در سپتامبر 2024 به ارزش 2 میلیارد و 800 میلیون دلار قرار شده است که تعداد 8 آتشبار از سامانه پدافند هوایی Cheongung‑II ساخت کره جنوبی به عراق تحویل داده شود. زمان شروع تحویل در سال 2026 میلادی اعلام شده است.

این سامانه در حقیقت اولین قدم عراق در رسیدن به توانایی بالاتر از دفاع نقطه ای هوایی است و در کنار بحث توان مقابله با پهپاد ها ، جنگنده و بالگرد ها و موشک های کروز این سامانه توانایی مقابله با موشک های بالستیک تاکتیکی کوتاه برد را نیز دارد.

پرتابگر سامانه Cheongung‑II در حال شلیک یک تیر موشک

موشک‌ها از زمان شلیک تا میانه راه از هدایت رادار اصلی بهره برده و در فاز نهایی خود دارای رادار هستند و با کمک آن به طرف هدف می روند. برد این موشک‌ها در حدود 40 الی 50 کیلومتر و توانایی درگیری تا ارتفاع 20 الی 25 کیلومتر را نیز دارند. از جمله مشخصات ویژه اعلام شده برای این سامانه توانایی مقاومت بالای آن در مقابل جنگ الکترونیک دشمن است.

تحویل این سامانه‌ها در حقیقت برای اولین بار از سال 2003 میلادی به این طرف کمک می‌کند تا این کشور خود از فضای دفاع هوای نقطه‌ای خارج و به وضعیت پدافند میان برد وارد شود.

نیروی هوایی: خسته از F-16 ها به دنبال رافال های F-4

در حوزه نیروی هوایی باید گفت که این بخش از ارتش عراق یکی از آخرین بخش‌هایی بود که به شکل واقعی توسعه مجدد آن آغاز شد. عراقی‌ها در ابتدا توسط آمریکایی به صورت محدود به پرنده‌های آموزشی سبک مثل سسنا سی 802 یا هواپیمای آموزشی تربوپراپ سری T-6 و سپس هواپیمای ترابری C-130 هرکولس مجهز شدند.

هواپیمای آموزشی T-6 نیروی هوایی عراق

عراق بعد از سال 2010 به دنبال احیای توان رزم هوایی به سراغ جنگنده‌های F-16 رفت و با وجود امضاء قرارداد با آمریکا اولا واشنگتن یکی از ضعیف‌ترین مدلهای این جنگنده را تحویل عراق داد و در عین حال در زمان شروع حمله داعش به عراق نیز از تحویل فوری این جنگنده‌ها به این کشور خودداری می‌کرد.

جنگنده F-16 نیروی هوایی عراق

در آن زمان ایران و روسیه به صورت اورژانسی و سریع تعدادی از هواپیماهای تهاجم زمینی سوخو 25 را تحویل عراق دادند تا حدی بحث پشتیبانی هوایی از ارتش عراق انجام شود. در هر صورت عراقی‌ها کم کم F-16 های خود را تحویل گرفتند و این جنگنده‌ها حملات خود را بر علیه داعش با بمب‌های هدایت لیزری یا موشک‌های هوا به سطح سری ماوریک آغاز کردند.

عراق در کل 34 فروند F-16 تحویل گرفت و در حال حاضر نیز جنگنده اصلی ارتش این کشور به حساب می‌آید. اما ضعفهای این جنگنده مثل عدم تحویل موشک‌های هوا به هوای سری امرام AIM 120 به آنها و در عین حال پشتیبانی ضعیف آمریکا از ناوگان فالکن‌های عراقی باعث عدم رضایت بغداد از این پرنده‌ها شده است.

در کنار بحث جنگنده‌های F-16 عراقی‌ها در پروسه توسعه روابط با کشورهای مختلف برای تامین سلاح به سراغ کره جنوبی رفت و تعداد 24 فروند هواپیمای جت آموزشی رزمی سری T-50 را از صنایع هوایی کره جنوبی خریداری کرد.

جت‌های آموزشی و رزمی T-50 نیروی هوایی عراق

در کنار بحث جنگنده‌های سرنشین دار عراق تعداد نامشخصی از پهپادهای شناسایی و تهاجمی CH 4 و CH 5 را نیز از چین تهیه کرده و مورد استفاده قرار می‌دهد. این پهپاد ها خصوصا در بحث مبارزه با گروه داعش بسیار به ارتش عراق کمک کردند.

پهپاد شناسایی و تهاجمی CH 5 ساخت چین در خدمت ارتش عراق

اما در ابتدای سال جاری میلادی خبری به نقل از منابع فرانسوی منتشر شد که بعد از مذاکرات فراوان بالاخره بغداد و پاریس برای خرید جنگنده‌های رافال به توافق رسیدند. بر اساس خبرهای موجود قرار است تا نیمه ابتدایی سال 2026 میلادی قرارداد نهایی برای خرید 14 فروند جنگنده رافال مدل F-4 برای نیروی هوایی عراق به امضاء طرفین برسد. جنگنده‌های رافال در مدل F-4 با داشتن رادار آرایه فازی فعال از توانایی کشف و درگیری هوایی بسیار بالایی برخوردار هستند.

رافال – جنگنده آینده نیروی هوایی عراق

گفته شده در بسته تسلیحاتی این قرارداد موشک‌های هوا به هوایی مثل سری میکا ان جی و متئور و همچنین بمب‌های هوا پرتاب هدایت شونده سری AASM نیز وجود دارد.

نیروی دریایی: فعلا یک گارد ساحلی

نیروی دریایی عراق همواره به عنوان کوچکترین بخش از نیروهای مسلح عراق بوده و به خاطر طول کم خط ساحلی این کشور در اکثر اوقات آن چنان توان گسترش را حتی در زمان اوج توان نظامی عراق نیز نداشته است. نیروی دریایی عراق در جریان جنگ 8 ساله با ایران و همچنین جنگ با آمریکا با متحدانش در سال 1991 شدیدا آسیب دیده و تقریبا به صورت کامل منهدم شد.

به صورت کلی از زمان آغاز ساخت مجدد نیروهای مسلح عراق تا به امروز نیروی دریایی این کشور بیشتر در شکل یک نیروی کوچک شبیه به یک گارد ساحلی بوده و عمده دارایی آن شناورهای تندرو گشتی بوده است. با توجه به توسعه سنگین بندرگاه فاو ممکن است در آینده این نیرو به سمت تجهیز بیشتر، احتمالا با کمک سازندگان اروپایی، برود ولی فعلا در کوتاه و میان مدت بیشتر به نظر می‌رسد که نیروی دریایی عراق نقش گارد ساحلی را دارد.

کلام نهایی

ارتش عراق در بحث مدرن سازی خود مسیر طولانی را طی کرده و مسیر طولانی‌تری را نیز در پیش دارد. در این سال‌های اخیر نیز با بروز مشکلات با آمریکا و روسیه در بخش‌های مختلف نیز به نظر می‌رسد که بغداد برای ادامه مسیر خود به سراغ برخی شرکای قدیمی مثل چین و فرانسه و همچنین یک تامین کننده جدید یعنی کره جنوبی بیشتر خواهد رفت.