آیا «ناتوی اسلامی» به عنوان قدرتی برای مقابله با اسرائیل در حال شکل‌گیری است؟

میدل ایست نیوز: رزمایش‌های نظامی مشترک مصر و پاکستان که هم‌اکنون در یک کشور در جنوب آسیا در حال برگزاری است، بی‌سابقه نیست.

به گزارش New Arab و به نقل از میرو، اما این رزمایش‌ها که به مدت دو هفته ادامه دارد و نیروهای ویژه را گرد هم می‌آورد، در زمانی انجام می‌شود که پاکستان، مصر، ترکیه و عربستان به سمت تشکیل یک ائتلاف امنیتی نزدیک می‌شوند.

این چهار کشور در ماه‌های اخیر در راستای هماهنگی پیرامون مسائل امنیتی و دفاع فوری یک سری اقدامات از جمله تماس‌ها و نشست‌های گسترده سطح بالایی را انجام دادند. این ائتلاف راهبردی است که اساساً به علت حملات هوایی اسرائیل به دوحه پایتخت قطر در سپتامبر 2025 شکل گرفت.

تحلیلگران می‌گویند که آن حمله دامنه تهدید منطقه‌ای اسرائیل را گسترش داد و سوالاتی را پیرامون قابل‌اعتماد بودن ضامنان امنیتی خارجی به وجود آورد.

همانطور که اسلام مانسی تحلیلگر مصری مسائل سیاسی به روزنامه New Arab گفت کمی پس از آن حملات، کشورهای عربی به ویژه کشورهای حوزه خلیج فارس فهمیدند که هرگز از حملات اسرائیل مصون نخواهند بود.

در نتیجه این امر، تجاوزات اسرائیل علیه شریک اصلی غیرعضو ناتو که در آن زمان برای آتش‌بس در غزه میانجیگری می‌کرد، کشورهای منطقه را وادار کرد تا در محاسبات امنیتی خود بازنگری کنند.

در نتیجه مستقیم آن تجاوز، یک توافق دفاعی مشترک بین عربستان و پاکستان و همچنین یک شراکت دفاعی راهبردی میان امارات و هند شکل گرفت.

جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران که در 28 فوریه آغاز شد، در تفکر راهبردی کشورهای اصلی منطقه تغییرات بیشتری ایجاد کرد که این نزاع را به‌عنوان آخرین مرحله از برنامه اسرائیل برای ایجاد سلطه نظامی در خاورمیانه به شمار می‌آورند.

الحاق رسمی کرانه باختری، درخواست‌ها برای بازسازی شهرک‌های اسرائیلی در غزه و یورش شهرک‌نشینان به لبنان و سوریه، باعث تشدید نگرانی‌ها درباره گسترش منطقه‌ای تحت چشم‌انداز اسرائیل بزرگ شد، که خود بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل سال گذشته آن را تایید کرده بود.

پیامدهای جنگ علیه ایران

جنگ علیه ایران به وضوح نشان داد اسرائیل تا چه اندازه آماده است برای رسیدن به اهداف خود از نظر نظامی پیش برود.
در همین حین سراسر خاورمیانه در نقش گروگان قرار گرفت، به ویژه کشورهای حوزه خلیج فارس که از خسارات اقتصادی هنگفتی در جریان حملات ایران رنج بردند. این امر تصویر ثبات و رشد اقتصادی‌ای را که طی دهه‌ها با دقت ساخته شده بود در هم شکست.

این جنگ همچنین کل اقتصاد جهانی را مختل کرد و منجر به افزایش قیمت نفت و تهدید زنجیره تأمین بین‌المللی شد.

همانطور که تحلیلگران می‌گویند، نیاز به یک قدرت منطقه‌ای برای ثبات امنیت منطقه و حفاظت علیه خطرات آتی را برجسته کرد.

عمر سیف تحلیلگر عربستانی مسائل سیاسی بیان کرد که کشورهای منطقه به ویژه کشورهای بزرگ نمی‌توانند که بی‌تفاوت بایستند و ببینند که امنیت منطقه به خاطر برخی افراط‌گرایانی تهدید می‌شود که می‌کوشند برای لذت خود نقشه‌های منطقه را تغییر و نظام منطقه‌ای را متناسب با رویاهای جاه‌طلبانه خود شکل دهند.

سیف در گفت‌وگو با TNA بیان کرد که ائتلاف میان پاکستان، مصر، ترکیه و عربستان با توجه به توانایی‌های متمایزشان وزنه راهبردی منحصر به فردی خواهد داشت.

وی افزود که این ائتلاف می‌تواند موانعی بر سر جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای اسرائیل ایجاد کند.

آخرین نشست چهارجانبه وزرای خارجه مصر، پاکستان، ترکیه و عربستان در ۱۷ آوریل در حاشیه مجمع دیپلماسی آنتالیا در ترکیه برگزار شد. این بخشی از سلسله نشست‌هایی است که در ماه‌های اخیر، از جمله در جریان جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران، انجام شد.

پس از مذاکرات، بدر عبدالعاطی وزیر خارجه مصر اعلام کرد که کشورش با ۳ شریک دیگر خود برای ایجاد ترتیبات امنیتی منطقه‌ای پس از جنگ همکاری می‌کند. این ۴ کشور تاکنون نقش‌های کلیدی در زمینه‌چینی برای آتش‌بس میانجیگری شده توسط پاکستان ایفا کردند.

عدم قطعیت منطقه‌ای

این تلاش‌ها از جانب اسلام‌آباد، قاهره، آنکارا و ریاض مبتنی بر یک حس کلی عدم قطعیت در خصوص مسیر جاه‌طلبی‌های اسرائیل در منطقه است.

علاوه بر جنگ چندجبهه‌ای از سال ۲۰۲۳، چند تن از مقامات اسرائیلی بارها از تهدید جدید ترکیه سخن گفتند. همچنین نتانیاهو در فوریه برنامه‌هایی برای تشکیل ائتلاف منطقه‌ای علیه «محورهای شیعه و سنی افراطی» در خاورمیانه ریخته بود.

توافق آرام چهارجانبه اسلامی علاوه بر توان نظامی و دارایی‌های ژئو استراتژیک کلیدی، منجر به تشکیل یک بلوک قدرت بزرگ با جمعیت ۵۰۰ میلیون نفری و تولید ناخالص داخلی ۳.۸۷ تریلیون دلاری خواهد شد.

مانسی اظهار داشت که ائتلافی این چنینی یک توازن قوی ایجاد خواهد کرد که منطقه به شدت به آن نیاز دارد. با یکپارچگی تلاش‌ها، این چهار کشور پیامی خواهند فرستاد که اجازه نخواهند داد اسرائیل ماجراجویی‌ ایران را در هیچ نقطه دیگری از منطقه تکرار کند.

چالش‌های موجود

با این وجود، اجرای هرگونه توافق راهبردی میان چهار کشور، چالش‌های مهمی به همراه خواهد داشت.

پیش از جنگ ایران، اعضای ائتلاف احتمالی، پس از سال‌ها تنش‌های دیپلماتیک اختلافات خود را به تازگی کنار گذاشتند.

در بحبوحه تغییرات سیاسی و اقتصادی و امنیتی، ترکیه و مصر در سال ۲۰۲۴ با سفر رسمی رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه به قاهره اختلاف یک دهه‌ای خود را پایان دادند.

همچنین روابط میان آنکارا و ریاض از سال ۲۰۱۸ به علت کشته شدن جمال خاشقچی خبرنگار تیره بود که در سال ۲۰۲۲ بهبود روابط آغاز شد.

این چهار کشور به ویژه عربستان و مصر که از شراکت راهبردی بلندمدت با امریکا برخوردارند، تعهدات نظامی دوجانبه خاص خود را نیز دارند.

همچنین توازن پاکستان در مقابله با حملات ایران به عربستان نشان‌دهنده پیچیدگی و محدودیت توافق دفاعی است که دو کشور سال گذشته به امضا رساندند.

بنا بر اعلام کارشناسان، اینکه امریکا به چهار کشور اجازه خواهد داد ائتلافی رسمی تشکیل شود که اسرائیل را به چالش بکشد یا خیر، بخش مهمی از محاسبات پیرامون بلوک احتمالی است.

با این وجود فراس رضوان اوغلو تحلیلگر ترکیه‌ای مسائل سیاسی گفت که این ائتلاف احتمالی تعادل مهمی در قدرت منطقه ایجاد خواهد کرد که می‌تواند به منافع امریکا نیز خدمت کند.

رضوان اوغلو در گفت‌وگو با TNA افزود که در نهایت واشنگتن می‌خواهد که از جنگ منطقه‌ای دیگر جلوگیری کند. با ایجاد سازوکاری برای تقویت هماهنگی راهبردی و امنیتی آنها، این چهار کشور از وقوع چنین جنگی جلوگیری خواهند کرد و در نهایت امنیت و ثبات منطقه‌ای را در برابر تهدیداتی که سیاست‌های منطقه‌ای اسرائیل ایجاد می‌کند، حفظ خواهد کرد.