آیا بغداد موفق خواهد شد واشنگتن و تهران را پای میز مذاکره بنشاند؟
منابع سیاسی آگاه معتقدند بغداد در حال بررسی امکان میزبانی نشستهایی میان مقامهای امریکایی و ایرانی در آینده نزدیک است. این اقدام با هدف نزدیک کردن دیدگاههای دو طرف و جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها صورت میگیرد، زیرا چنین تنشهایی میتواند به طور مستقیم بر اقتصاد، امنیت و ثبات عراق تأثیر بگذارد.
میدل ایست نیوز: سفر علی الزیدی نخستوزیر عراق به تهران تنها چند روز پس از پایان سفر رسمی او به واشنگتن صورت میگیرد؛ سفری که با دیدارهای سطح بالا با مقامهای دولت امریکا و دستیابی به توافقهای گسترده اقتصادی و سرمایهگذاری همراه بود. همین موضوع، سفر الزیدی به ایران را به آزمونی مهم برای سنجش توان بغداد در حفظ توازن روابط خود با دو طرفی تبدیل کرده است که هر کدام یکی از محورهای اصلی معادلات خاورمیانه به شمار میروند.
به گزارش ایندیپندنت، نگاهها به سفر قریبالوقوع علی فالح الزیدی نخستوزیر عراق به تهران در پایان هفته جاری معطوف شده است. سفری که به نظر میرسد ابعادی فراتر از موضوعات معمول دوجانبه داشته باشد و بار دیگر عراق را در جایگاه میانجی برای کاهش تنش میان ایالات متحده امریکا و ایران قرار دهد، آن هم در شرایطی که منطقه با چالشهای فزاینده امنیتی و اقتصادی روبهرو است.
این سفر چند روز پس از پایان سفر رسمی الزیدی به واشنگتن انجام میشود که با دیدارهای سطح بالا با مقامهای دولت امریکا و دستیابی به تفاهمهای گسترده اقتصادی و سرمایهگذاری همراه بود. از این رو، سفر منطقهای کنونی از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا میزان توانایی بغداد برای حفظ تعادل روابط با دوطرف تأثیرگذار در معادلات خاورمیانه را محک خواهد زد.
حیدر العبودی، سخنگوی دولت عراق اعلام کرد سفر الزیدی به ایران و ترکیه در چارچوب برنامه دولت برای تقویت روابط عراق با کشورهای همسایه و شرکای منطقهای و بینالمللی انجام میشود. به گفته او، مذاکرات علاوه بر موضوعات دوجانبه، تحولات منطقهای و تلاشها برای کاهش تنش و تقویت امنیت و ثبات را نیز در بر خواهد گرفت.
العبودی افزود، عراق از اعتماد طرفهای مختلف منطقهای و بینالمللی برخوردار است و همین موضوع فرصت مناسبی برای ایفای نقش در جهت حمایت از گفتوگوها و کاهش تنشها در اختیار بغداد قرار میدهد. او در عین حال تأکید کرد که موضوع انحصار سلاح در اختیار دولت، تصمیمی کاملا حاکمیتی است که بر اساس قانون اساسی و قوانین عراق مدیریت میشود.
عراق، میانجی جدید
سفر الزیدی به تهران با انتشار گزارشهایی همزمان شده است که از ابتکار عراق برای کمک به پایان دادن به تنشهای میان امریکا و ایران از طریق گشودن کانالهای گفتوگو میان دو طرف خبر میدهند.
بر اساس گزارش منابع سیاسی آگاه، بغداد در حال بررسی امکان میزبانی نشستهایی میان مقامهای امریکایی و ایرانی در آینده نزدیک است. این اقدام با هدف نزدیک کردن دیدگاههای دو طرف و جلوگیری از تشدید بیشتر تنشها صورت میگیرد، زیرا چنین تنشهایی میتواند به طور مستقیم بر اقتصاد، امنیت و ثبات عراق تأثیر بگذارد.
این تحرکات ادامه همان نقشی تلقی میشود که بغداد در سالهای گذشته ایفا کرد، زمانی که میزبان مذاکرات میان تهران و ریاض بود و در فراهم کردن زمینه برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک دو کشور نقش مؤثری داشت.
اهمیت ویژه سفر الزیدی از نگاه تهران
وزارت امور خارجه ایران سفر الزیدی به تهران را دارای اهمیت ویژه توصیف و اعلام کرده است که در جریان آن چندین سند و یادداشت تفاهم به امضا خواهد رسید. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران گفت، مذاکرات شامل همکاریهای اقتصادی و تجاری، همکاری در مناطق مرزی و همچنین امنیت مشترک خواهد بود. او همچنین از امضای چند سند و یادداشت تفاهم در جریان این سفر خبر داد.
این مواضع، تمایل آشکار تهران برای گسترش همکاری با بغداد را در شرایطی نشان میدهد که منطقه با تحولات شتابان سیاسی و امنیتی و نیز فشارهای اقتصادی مرتبط با امنیت انرژی و تجارت منطقهای روبهرو است.
اقتصاد و سیاست در یک بسته
سفر نخستوزیر عراق به تهران تنها به ابعاد سیاسی و امنیتی محدود نمیشود، بلکه در زمانی انجام میگیرد که عراق در تلاش است گزینههای اقتصادی خود را متنوع کند و ثبات در تأمین انرژی را به ویژه در سایه تداوم تنشها بر سر تنگه هرمز و پیامدهای احتمالی آن بر بازار جهانی نفت، افزایش دهد.
ناظران معتقدند، بغداد میکوشد از روابط خود با واشنگتن و تهران به طور همزمان بهره بگیرد تا موقعیت جغرافیایی و سیاسی خود را که اکنون میدان رقابت و درگیری است، به بستری برای گفتوگو و همکاری اقتصادی تبدیل کند.
همچنین دولت عراق در پی آن است که از دستاوردهای سفر اخیر الزیدی به واشنگتن برای ایجاد شبکهای متوازن از روابط با پایتختهای مختلف منطقه استفاده کند. چنین اقدامی میتواند جایگاه عراق را به عنوان یک شریک فعال اقتصادی و دیپلماتیک تقویت کند.
آیا بغداد موفق خواهد شد؟
«میثم الدراجی» پژوهشگر مسائل سیاسی عراق، معتقد است این سفر دو بُعد اصلی دارد: نخست، توسعه روابط دوجانبه میان بغداد و تهران و دوم، تقویت نقش منطقهای که دولت عراق در پی تثبیت آن است. او گفت: عراق تلاش میکند از سیاست مدیریت بحران به سیاست ایجاد تفاهم گذر کند و با تکیه بر روابط متوازن خود با امریکا و ایران، در نقش میانجی مورد قبول هر دو طرف ظاهر شود.
الدراجی افزود، موفقیت این میانجیگری آسان نخواهد بود، زیرا اختلافات عمیق میان امریکا و ایران و درهمتنیدگی پروندههای منطقهای، کار را دشوار کرده است. با این حال، به گفته او صرف ایجاد کانالهای گفتوگو یا کاهش سطح تنشها نیز دستاورد مهمی برای بغداد خواهد بود.
وی همچنین تأکید کرد که عراق منافعی مستقیم در کاهش تنشها دارد، زیرا هرگونه رویارویی گسترده میان واشنگتن و تهران، امنیت داخلی، ثبات اقتصادی، صادرات نفت و روند سرمایهگذاری در عراق را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
«ماجد الصوفی» پژوهشگر مسائل منطقهای، نیز بر این باور است که تحرکات کنونی عراق نشاندهنده بلوغ روزافزون سیاست خارجی این کشور است. او گفت: بغداد میکوشد از تحولات منطقهای و روابط مناسب خود با همه طرفها بهره بگیرد و خود را نه به عنوان میدان درگیری، بلکه به عنوان پایتخت گفتوگوی منطقهای معرفی کند.
الصوفی افزود، سفر الزیدی به واشنگتن و سپس تهران در فاصله زمانی کوتاه، این فرصت را برای او فراهم میکند که پیامهای مستقیمی میان دو طرف منتقل کند. چنین اقدامی میتواند زمینه اولیهای برای تفاهمهای آینده را ایجاد کند.
او همچنین تأکید کرد که اگر عراق بتواند حتی در سطح فنی یا غیرمستقیم میزبان دیداری میان امریکا و ایران باشد، این امر دستاوردی بزرگ برای دولت عراق خواهد بود و جایگاه بغداد را به عنوان بازیگری منطقهای که توانایی مشارکت در مدیریت بحرانها را دارد، تقویت خواهد کرد.
چالشهای پیچیده
با وجود خوشبینی محتاطانه درباره تحرکات عراق، ناظران تأکید میکنند که موفقیت هرگونه میانجیگری، در نهایت به اراده امریکا و ایران و میزان آمادگی آنها برای ورود به روندی تازه از گفتوگو بستگی خواهد داشت. همچنین وجود پروندههای حل نشده میان واشنگتن و تهران، از جمله برنامه هستهای، تحریمها و نفوذ منطقهای، مأموریت هر میانجی را پیچیدهتر میکند، حتی اگر از اعتماد هر دو طرف برخوردار باشد.
با این حال، بغداد مصمم به نظر میرسد از موقعیت جغرافیایی و روابط متوازن خود برای تقویت ثبات منطقهای بهره بگیرد، آن هم در زمانی که نیاز به کانالهای دیپلماتیک برای جلوگیری از تبدیل شدن بحرانها به درگیریهای گسترده بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
اکنون که تهران خود را برای استقبال از نخستوزیر عراق آماده میکند، نگاهها به این دوخته شده است که آیا این سفر تنها به گسترش همکاریهای دوجانبه و امضای یادداشتهای تفاهم جدید محدود خواهد شد، یا این که واقعا دریچهای به سوی گفتوگویی گستردهتر در سطح منطقه خواهد گشود؛ گفتوگویی که میتواند به عراق نقشی محوری در نزدیک کردن دیدگاههای واشنگتن و تهران ببخشد و جایگاه این کشور را به عنوان پلی برای ارتباط در منطقهای مملو از بحرانها و رقابتها، بار دیگر تثبیت کند.
