چرا تمامی نیروهای پ.ک.ک در عراق به ترکیه بازنمیگردند؟
توافق ترکیه با پ.ک.ک تنها بخشی از نیروهای این گروه را دربرمیگیرد و هزاران نیروی عراقی و خارجی به دلیل نداشتن تابعیت ترکیه خارج از این روند قرار دارند. نشریه نیوریجن میگوید آینده این نیروها اکنون به یکی از مهمترین پروندههای امنیتی بغداد تبدیل شده است.
میدل ایست نیوز: با آغاز روند خلع سلاح و انحلال پ.ک.ک در چارچوب توافق این گروه با ترکیه، سرنوشت هزاران عضو این گروه که تابعیت ترکیه را ندارند یا در چارچوب توافق آنکارا قرار نمیگیرند، به یکی از مسائل امنیتی مهم در عراق تبدیل شده است. به نوشته نشریه «نیوریجن»، حدود ۲۳۰ فرمانده ارشد و نزدیک به ۲ هزار نیروی پ.ک.ک ممکن است خارج از روند خلع سلاح و بازگشت به ترکیه باقی بمانند و در عراق تعیین تکلیف شوند.
به گزارش کردپرس، بر اساس گزارشهای اطلاعاتی عراق که نیوریجن به آنها دست یافته، حضور پ.ک.ک در عراق بسیار گستردهتر از نیروهایی است که قرار است در چارچوب توافق با ترکیه این کشور را ترک کنند. این گزارشها از فعالیت پنج تیپ متشکل از ۱۴ گردان پ.ک.ک در مناطق مختلف عراق حکایت دارد. این نیروها در استانهای دهوک، نینوا، سلیمانیه، کرکوک، صلاحالدین و دیالی، همچنین در مناطق کوهستانی قندیل و سنجار(شنگال) و نوار مرزی عراق و ایران مستقر هستند.
برآوردهای ارائه شده در این گزارشها نشان میدهد بخش قابل توجهی از نیروهای پ.ک.ک در مناطق شهری و روستایی سنجار و مخمور متمرکز هستند. بر اساس یکی از گزارشهای اطلاعاتی عراق، حدود ۶ هزار نیروی پ.ک.ک در سنجار و روستاهای اطراف آن و حدود ۵ هزار نیرو در مخمور حضور دارند. همچنین حدود ۳۳۰ نیرو در امتداد مرز عراق و ایران و بیش از ۲۰۰ نیرو در طوزخورماتو مستقر هستند.
این آمار با برآوردهای مربوط به روند بازگشت نیروهای پ.ک.ک به ترکیه تفاوت قابل توجهی دارد. رسانههای ترکیه در روزهای اخیر شمار نیروهایی را که قرار است در چارچوب توافق با آنکارا به ترکیه بازگردند، حدود ۷ تا ۸ هزار نفر اعلام کردهاند؛ اما گزارشهای اطلاعاتی عراق تأکید دارند که این روند همه نیروهای پ.ک.ک مستقر در عراق را دربرنمیگیرد.
یکی از مهمترین دلایل این مسئله، ترکیب تابعیتی نیروهای پ.ک.ک در عراق است. به نوشته نیوریجن، یک گزارش منابع اطلاعاتی عراقی شمار نیروهای عراقی عضو پ.ک.ک را بیش از ۳ هزار نفر و شمار نیروهای خارجی را بیش از هزار و ۲۰۰ نفر برآورد کرده است. بیشتر نیروهای عراقی عضو این گروه را ایزدیها تشکیل میدهند. مقامهای عراقی به نیوریجن گفتهاند که این نیروها، به دلیل نداشتن تابعیت ترکیه، مشمول روند توافق میان آنکارا و پ.ک.ک برای بازگشت به ترکیه نخواهند بود.
از این نظر، مسئله اصلی بغداد صرفاً خروج پ.ک.ک از عراق نیست، بلکه تعیین تکلیف شبکهای از نیروها و ساختارهایی است که پس از خروج یا انحلال این گروه در عراق باقی خواهند ماند. گزارش نیوریجن میگوید مقامهای امنیتی عراق در هفتههای اخیر چند نشست برای بررسی این مسئله برگزار کردهاند و یکی از محورهای اصلی این نشستها، پر کردن خلأیی است که با عقبنشینی پ.ک.ک ایجاد خواهد شد.
در این میان، سنجار جایگاه ویژهای دارد. گزارشهای اطلاعاتی عراق نشان میدهند که برخلاف تصور رایج درباره تمرکز نیروهای پ.ک.ک در مناطق کوهستانی و دور از دسترس، بزرگترین تجمع این نیروها در سنجار و روستاهای اطراف آن قرار دارد. همچنین شبکهای از تونلها و مسیرهای زیرزمینی از این منطقه به سمت مرز سوریه امتداد یافته است. مقامهای عراقی میگویند بررسی این شبکهها یکی از موضوعات اصلی نشستهای امنیتی اخیر بوده است.
به نوشته نیوریجن، روابط پ.ک.ک و نیروهای عراقی از زمان حمله داعش به سنجار در اوت ۲۰۱۴ شکل گرفت و در سالهای بعد گسترش یافت. پ.ک.ک در شکلگیری و آموزش یگانهای مقاومت سنجار نقش داشت و نیروهای عراقی مستقر در این منطقه نیز حمایت مالی و لجستیکی از این نیروها را بر عهده گرفت. شماری از نیروهای یگانهای مقاومت سنجار نیز به صورت رسمی در فهرست نیروهای حقوقبگیر قرار گرفتهاند.
همین روابط اکنون میتواند در تعیین سرنوشت نیروهای پ.ک.ک در عراق نقش مهمی ایفا کند. بر اساس گزارش نیوریجن، دستگاه اطلاعاتی گروههای مسلح عراقی در حال بررسی طرحی برای جذب بخشی از فرماندهان و نیروهایی است که در روند توافق ترکیه قرار نمیگیرند. این طرح شامل ادغام برخی نیروها در ساختارهای امنیتی، فراهم کردن پناهندگی بشردوستانه برای برخی دیگر، تعیین تکلیف حقوقی نیروهای عراقی و خارجی تحت تعقیب و همچنین اختصاص منابع مالی به افرادی است که مایل به ترک دائمی عراق هستند.
یک فرمانده ارشد نیروهای عراقی در این منطقه در گفتوگو با نیوریجن مدعی شده است که روابط نزدیک میان دو طرف و حضور مشترک آنها در سنجار، نیروهای عراقی را در موقعیت مناسبی برای مذاکره با اعضای پ.ک.ک قرار داده است. او تأکید کرده که هدف این طرح، حل مسئله بدون درگیری نظامی است؛ مشروط بر آنکه منابع مالی لازم برای اجرای آن فراهم شود.
انحلال پ.ک.ک لزوماً به معنای خروج کامل این گروه و اعضای آن از عراق نیست
بنابراین، در روایت نیوریجن، انحلال پ.ک.ک لزوماً به معنای خروج کامل این گروه و اعضای آن از عراق نیست. هزاران نیروی عراقی و خارجی که در ساختار پ.ک.ک حضور دارند، بهویژه نیروهای مستقر در سنجار، مخمور و مناطق مرزی، در چارچوب توافق ترکیه قرار ندارند و باید سرنوشت متفاوتی پیدا کنند.
این گزارش همچنین تصویری متفاوت از آینده نیروهای پ.ک.ک در عراق ارائه میکند: بخشی از آنها ممکن است جذب ساختارهای امنیتی مورد حمایت بغداد شوند، بخشی وضعیت حقوقی جدیدی پیدا کنند، برخی به کشورهای دیگر منتقل شوند و گروهی نیز عراق را ترک کنند؛ اما بر اساس ادعای نیوریجن، قرار نیست همه این نیروها به ترکیه بازگردند.
به این ترتیب، پرسش اصلی پس از انحلال پ.ک.ک این نیست که همه نیروهای این گروه به کجا میروند، بلکه این است که چه تعداد از آنها در عراق باقی میمانند و چه بازیگری کنترل و سازماندهی نیروها و شبکههایی را که پ.ک.ک طی بیش از سه دهه در شمال عراق ایجاد کرده است، در دست خواهد گرفت. در این معادله، سنجار به دلیل شمار بالای نیروها، موقعیت جغرافیایی و ارتباط آن با سوریه، میتواند به مهمترین نقطه رقابت بر سر آینده نیروهای باقیمانده پ.ک.ک تبدیل شود.
