گرایش موشکی عربستان به چین؛ریاض بدون اطلاع امریکا برنامه موشکی خود را توسعه می‌دهد

میدل ایست نیوز: شواهد نشان می‌دهند عربستان با کمک مستقیم چین، بی‌سروصدا در حال بومی‌سازی تولید موشک‌های پیشرفته‌تر و قدرتمندتری است که می‌توانند به ریاض کمک کنند تا در برابر حملات احتمالی ایران بازدارندگی ایجاد کند و وابستگی نظامی خود به دیگر کشورها را کاهش دهد.

به گزارش رویترز، حملات موشکی ایران به عربستان در جنگ اخیر و حملات موشکی انصارالله یمن به این کشور، ریاض را متقاعد کرده است که به رغم برخوردار بودن از نیروی هوایی قدرتمند که تجهیزات آن عمدتا ساخت امریکا است، در جهت بومی سازی برنامه موشکی حرکت کند تا از میزان وابستگی خود به دیگر کشورها برای تامین تسلیحات، بکاهد. این اقدام همچنین ممکن است موقعیت عربستان را در درگیری جاری با حوثی‌های متحد تهران در یمن تقویت کند.

با این حال، این اقدام می‌تواند به تشدید رقابت تسلیحاتی موشکی در منطقه منجر شود و احتمالا مخالفت برخی از اعضای کنگره امریکا با توافق هسته‌ای غیرنظامی میان واشنگتن و ریاض را افزایش دهد؛ توافقی که پیش از این نیز نگرانی‌هایی درباره گسترش تسلیحات هسته‌ای ایجاد کرده است.

تصاویر ماهواره‌ای چه می‌گویند؟

شرکت امریکایی «پلنت لبز» (Planet Labs) تصاویری از مجتمع موشکی الدوادمی، واقع در حدود 200 کیلومتری غرب ریاض ثبت کرده است. این تصاویر مربوط به بازه زمانی آوریل 2025 تا سپتامبر 2026 هستند.

«سام لیر» و «مایکل دویتسمن»، دو پژوهشگر مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی امریکا به این نتیجه رسیدند که تصاویر مذکور وجود ساختمانی جدید را نشان می‌دهند که در آن حفره‌هایی برای قالب‌گیری سوخت موشک تعبیه شده است. این حفره‌ها محل ریختن ترکیب مواد سوختی به داخل بدنه موتور موشک هستند. این مواد پس از ریخته‌شدن در قالب، باقی می‌مانند تا به حالت جامد درآیند.

به گفته این دو پژوهشگر، ساختمان جدید ظاهرا با دیوارهایی احاطه شده است که هدفشان محافظت از تأسیسات مجاور در برابر انفجارهای احتمالی و تصادفی است. مساحت این ساختمان دست‌کم دو برابر ساختمانی است که تصور می‌شود حفره‌های فعلی قالب‌گیری سوخت در آن قرار دارند.

این دو پژوهشگر همچنین افزودند، ساختمان جدید دیگری نیز ممکن است برای نگهداری مواد اولیه سوخت یا قطعات آماده موشک مورد استفاده قرار گیرد.

آنها در گزارش خود نوشتند: «تصاویر نشان می‌دهند که عربستان سعودی در حال گسترش زیرساخت‌های مجتمع تولید موشک است؛ اقدامی که احتمالا با هدف تولید موشک‌های بزرگ‌تر، با قابلیت حمل کلاهک‌های سنگین‌تر یا دستیابی به برد بیشتر انجام می‌شود».

ارتش‌ها معمولا موشک‌های سوخت جامد را ترجیح می‌دهند، زیرا این موشک‌ها را می‌توان برای مدت طولانی ذخیره کرد و در مقایسه با موشک‌های سوخت مایع، سریع‌تر برای شلیک آماده کرد.

نقش چین در توسعه برنامه موشکی عربستان

لیر و دویتسمن به اضافه کارشناسان مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی در لندن و مؤسسه پژوهشی و تحلیلی سی‌ان‌ای (CNA)، به رویترز گفتند که ساختار برنامه موشکی عربستان نشان می‌دهد مجتمع الدوادمی از فناوری چینی بهره می‌برد. لیر و دویتسمن افزودند که ویژگی‌های این تأسیسات با مشخصات مراکز تولید موشک در چین نیز شباهت دارد.

بر اساس برآوردهای سازمان اطلاعات مرکزی امریکا (سیا) که در سال 1991 از حالت محرمانه خارج شدند، عربستان سعودی در سال 1987 به‌ طور مخفیانه حدود 40 موشک بالستیک DF-3 (دانگ فنگ 3) با سوخت مایع از چین دریافت کرده بود.

طبق یک ویدئوی منتشر شده در یوتیوب و تصاویر مربوط به یک مراسم نظامی، عربستان برای نخستین بار در آوریل 2014 دو فروند از این موشک‌ها را در یک رژه نظامی به نمایش گذاشت.

تیم پژوهشی مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی اخیرا با بررسی ویدئوها و تصاویر منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی، بقایای شی‌ئی را شناسایی کرده است که به گفته این تیم، یک موشک DF-15 با طراحی چینی بوده که عربستان آن را شلیک کرده و به خاک یمن اصابت کرده است.

لیر گفت، عربستان ممکن است در حال حاضر موشک DF-15 با سوخت جامد را تولید کند و احتمالاً توسعه مجتمع الدوادمی با هدف تولید موشک DF-21، که برد بیشتری دارد، یا موشکی مشابه آن صورت می‌گیرد.

به نظر می‌رسد ریاض به دلیل محدودیت‌های دیرینه واشنگتن در زمینه صادرات سامانه‌های موشکی دوربرد، به سمت پکن گرایش پیدا کرده است.

موشک‌هایی که می‌توانند موازنه قدرت را تغییر دهند

ساشا بروخمن، پژوهشگر مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی، گفت موشک‌های دوربردتر این امکان را به عربستان می‌دهند که بدون به خطر انداختن جنگنده‌های F-15 خریداری‌ شده از امریکا در برابر پدافند هوایی ایران، اهدافی را در داخل خاک ایران مورد حمله قرار دهد.

بروخمن گفت: اگر اراده سیاسی لازم برای اعزام جنگنده‌های F-15 مجهز به بمب‌های هدایت شونده به آسمان تهران را نداشته باشید، به سامانه‌ای نیاز دارید که بتواند آنچه را تهران مهم می‌داند، تهدید کند.

او به بمب‌های هدایت‌ شونده با استفاده از سامانه‌های ماهواره‌ای اشاره داشت که در امریکا ساخته می‌شوند.

وی افزود: ایران از این مزیت برخوردار است که موشک‌ها و پهپادهایش می‌توانند هر نقطه‌ای از عربستان را که اراده کند، هدف قرار دهند. عربستان می‌تواند تا حدی این شکاف در توانمندی‌های نظامی را کاهش دهد.

بروخمن که گزارش مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی امریکا را بررسی کرده است با این دیدگاه موافق است که توسعه مجتمع الدوادمی ممکن است با هدف تولید موشک‌های قدرتمندتر با سوخت جامد انجام شود.

شرکت جینز (Janes)، متخصص در تحلیل اطلاعات و داده‌های دفاعی نیز این گزارش را بررسی کرد و اعلام داشت که ساختمان‌های جدید ممکن است نشان‌دهنده تلاش‌هایی برای گسترش ظرفیت تولید یا پشتیبانی از توسعه موشک‌های دوربردتر باشند.

دیکر ایولث، تحلیلگر مؤسسه سی‌ان‌ای (CNA)که روند ساخت‌وساز در الدوادمی را از طریق تصاویر ماهواره‌ای تجاری دنبال می‌کند و با ارزیابی مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی موافق است، گفت تلاش‌های ظاهری عربستان برای دستیابی به موشک‌های قدرتمندتر در شرایطی انجام می‌شود که دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس نیز به دنبال گسترش زرادخانه‌های تهاجمی و دفاعی خود هستند.

او افزود: «این روند در سراسر خاورمیانه تکرار می‌شود. دقیقاً همین اتفاق را در امارات متحده عربی و همچنین ترکیه می‌بینید. اکنون همه در حال انجام چنین کاری هستند».

گسترش مجتمع الدوادمی ممکن است پیامدهای سیاسی در امریکا نیز داشته باشد؛ زیرا می‌تواند مخالفت اعضای هر دو حزب جمهوری‌خواه و دموکرات در کنگره امریکا را با توافق واشنگتن و ریاض افزایش دهد. این توافق قرار است به عربستان کمک کند تا توانایی غنی‌سازی اورانیوم برای تولید برق را توسعه دهد.

مخالفان این توافق می‌گویند ضمانت‌های موجود در آن برای جلوگیری از ساخت مخفیانه سلاح هسته‌ای توسط عربستان کافی نیست هرچند ریاض هرگونه برنامه برای ساخت چنین سلاحی را رد می‌کند.

آغاز عملیات توسعه در سال گذشته

در ارزیابی مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی آمده است که تصاویر شرکت پلنت لبز نشان می‌دهند عملیات توسعه مجتمع الدوادمی در آوریل 2025 با تسطیح زمین و حفر محل احداث ساختمانی آغاز شد که تصور می‌شود برای انبارداری در نظر گرفته شده باشد.

این گزارش می‌افزاید، عملیات ساخت ساختمان دیگری که احتمالاً حفره‌های قالب‌گیری سوخت در آن قرار دارند، در اواخر همان ماه یا اوایل ماه مه آغاز شده است.

در تصویری که در 12 دسامبر 2025 ثبت شده، دو حفره عمیق در داخل ساختمانی دیده می‌شود که هنوز سقف نداشته است. پژوهشگران با بررسی تصویر به این نتیجه رسیده‌اند که این حفره‌ها برای قالب‌گیری سوخت موشک در نظر گرفته شده‌اند.

تصویری که در 18 سپتامبر 2026 گرفته شده، نشان می‌دهد که بخشی از سقف ساختمان همچنان تکمیل نشده است. در دو طرف ساختمان نیز دیوارهای مستحکمی دیده می‌شوند که به گفته پژوهشگران، برای جذب و مهار اثر انفجارها طراحی شده‌اند تا از وارد آمدن خسارت به تأسیسات مجاور در صورت وقوع انفجارهای تصادفی جلوگیری کنند.

پژوهشگران گفتند این دیوارها تا حدی به دیوارهایی شباهت دارند که در تصاویر برخی تأسیسات موشکی امریکا و ایران دیده می‌شوند. به گفته آن‌ها، این ویژگی شواهد بیشتری ارائه می‌کند که نشان می‌دهد ساختمان برای قالب‌گیری و تولید موتورهای موشک با سوخت جامد در نظر گرفته شده است.

این مؤسسه افزود که تکمیل سقف ساختمان‌ها زمان زیادی نخواهد برد، اما نصب تجهیزات قالب‌گیری ممکن است چند ماه طول بکشد. بر این اساس، احتمال دارد این تأسیسات در زمانی نسبتاً زود، شاید تا پایان سال جاری میلادی، برای آغاز تولید موشک آماده شوند.