عراق از همراهی کامل با امریکا خودداری کرد؛ گزارش نیویورک‌تایمز از موضع همسایگان ایران در قبال محاصره

میدل ایست نیوز: روزنامه نیویورک‌تایمز شامگاه چهارشنبه گزارش داد که امریکا پس از آغاز کارزار فشار اقتصادی علیه ایران از طریق اعمال محاصره دریایی بنادر این کشور و مختل کردن بخش قابل‌توجهی از تجارت دریایی آن، و همچنین وضع تحریم‌های جدیدی که به بخش حمل‌ونقل هوایی آسیب وارد کرده است، اکنون درصدد هدف قرار دادن شریان‌های باقی‌مانده اقتصاد ایران، یعنی مسیرهای تجارت زمینی، برآمده است.

این روزنامه در گزارشی به نقل از مقام‌های آگاه عراقی و امریکایی نوشت که واشنگتن طی هفته‌های گذشته تلاش کرده است با اعمال فشارهای دیپلماتیک، کشورهای همسایه ایران را به بستن گذرگاه‌های مرزی وادار کند، اما در این زمینه پیشرفت ملموسی نداشته است. این ناکامی در شرایطی رخ داده که ترکیه، عراق و پاکستان بیش از پیش نگران پیامدهای سیاست‌های امریکا بر اقتصاد و منافع تجاری خود هستند.

تحرک نظامی امریکا

در همین راستا، فرماندهی مرکزی امریکا (سنتکام) شنبه گذشته از تشکیل نیروی ویژه‌ای با عنوان «دروازه آهنین» (Iron Gate) خبر داد. به گفته سنتکام، این نیرو مأموریت دارد از انتقال سامانه‌های تسلیحاتی پیشرفته، فناوری‌های دارای کاربرد دوگانه، مواد مشمول تحریم و همچنین جریان‌های مالی غیرقانونی از طریق مرزهای زمینی ایران و دریای خزر جلوگیری کند.

با این حال، ماهیت فعالیت این نیرو و سازوکار اجرای مأموریت‌های آن همچنان روشن نیست. واگذاری مسئولیت پشتیبانی از کارزاری اقتصادی و امنیتی از این نوع به فرماندهی مرکزی آمریکا که مسئول عملیات نظامی این کشور در خاورمیانه است، اقدامی غیرمعمول به شمار می‌رود.

به نوشته نیویورک‌تایمز، مقام‌های نظامی سابق امریکا و تحلیلگران معتقدند هدف از این اقدام، بهره‌گیری از ظرفیت‌های اطلاعاتی و منابع موجود در سنتکام است؛ فرماندهی‌ای که از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، تمرکز ویژه‌ای بر ایران داشته است. این اقدام می‌تواند به هماهنگ‌سازی تلاش‌هایی کمک کند که پیش‌تر به‌صورت پراکنده از سوی دیپلمات‌ها، دستگاه‌های اطلاعاتی و واحدهای مبارزه با پول‌شویی دنبال می‌شدند.

یک مقام نظامی امریکایی گفته است این نیروی ویژه از ۲۰ نیروی نظامی و غیرنظامی تشکیل خواهد شد که در ایالت فلوریدا مستقر می‌شوند. این افراد عملیات نظامی مستقیمی انجام نخواهند داد، بلکه ممکن است برای ترغیب کشورهای همسایه ایران به استفاده از نیروهای مسلح خود جهت مقابله با فعالیت‌های قاچاق و تجارت ممنوع، تلاش کنند.

دانا استرول، مسئول پیشین پرونده خاورمیانه در وزارت جنگ امریکا، این راهبرد را تلاشی برای استفاده از تمام ابزارهای موجود به‌منظور افزایش فشار بر ایران و محدود کردن توانایی این کشور برای دور زدن تحریم‌ها و محاصره دریایی توصیف کرده است.

عراق در کانون فشارها

به نوشته نیویورک‌تایمز، عراق به دلیل روابط تجاری گسترده با ایران و برخورداری از حدود ۹۹۴ مایل (نزدیک به یک‌هزار و ۶۰۰ کیلومتر) مرز مشترک با این کشور، بیش از سایر همسایگان در معرض پیامدهای این اقدام قرار دارد؛ مرزی که کنترل کامل آن دشوار است.

بغداد نگران است که تشدید نظارت‌ها و بستن گذرگاه‌های مرزی، به بروز تنش میان شبکه‌های قاچاق و گروه‌های مسلح مستقر در امتداد مرز منجر شود. واشنگتن سال‌هاست تهران را متهم می‌کند که از باز بودن نسبی مرزهای عراق برای انتقال سلاح و پول به متحدان خود در میان گروه‌های مسلح استفاده می‌کند.

یک مقام امریکایی آگاه از مذاکرات به این روزنامه گفته است شماری از کشورهای منطقه درباره احتمال بروز ناآرامی‌های داخلی در صورت قطع مسیرهای قاچاق و تجارت هشدار داده‌اند؛ مسیرهایی که شرکت‌ها و ساکنان دو سوی مرز به آن‌ها وابسته‌اند. به گفته وی، اقدامات اخیر امریکا نارضایتی متحدان منطقه‌ای این کشور را افزایش داده است.

این نگرانی‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که کشورهای منطقه از واشنگتن به دلیل بی‌توجهی به درخواست‌هایشان برای خودداری از آغاز جنگ علیه ایران در هماهنگی با اسرائیل در فوریه گذشته، ناراضی هستند؛ جنگی که خسارت‌های اقتصادی و مادی به این کشورها وارد کرد.

به نوشته این روزنامه، برای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، تشدید محاصره می‌تواند یکی از گزینه‌های موجود برای پایان دادن به جنگ باشد؛ هرچند این گزینه هزینه‌هایی نیز در پی دارد. این در حالی است که توافق هسته‌ای جدیدی با تهران حاصل نشده و تنگه هرمز، که پیش‌تر گذرگاهی حیاتی برای انتقال محموله‌های نفت و گاز بود، اکنون به منطقه‌ای پرخطر و محل رقابت نیروهای دریایی ایران و آمریکا تبدیل شده است.

گزینه‌های واشنگتن

پس از ماه‌ها بن‌بست، دولت ترامپ در نظر داشت حملات نظامی علیه ایران را پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر از سر بگیرد؛ اما این رویکرد پس از پیروزی گسترده دموکرات‌ها با عقب‌نشینی مواجه شد. برخی مقام‌های امریکایی، از جمله جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، این نتیجه را با کاهش حمایت رأی‌دهندگان آمریکایی از جنگ مرتبط دانسته‌اند.

در مقابل تشدید نظامی، دولت امریکا اکنون به‌دنبال ابزارهای بیشتری برای وادار کردن ایران به پذیرش توافقی با شرایط مطلوب‌تر برای واشنگتن است.

الکس فاتانکا، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، معتقد است هدف از تشدید محاصره، تضعیف ساختار حاکمیتی ایران از درون تا حدی است که به فروپاشی آن منجر شود یا تهران را به پذیرش امتیاز در برابر خواسته‌های امریکا وادار کند.

در همین راستا، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه امریکا، پس از نشست گروه هفت در پاریس در روز سه‌شنبه گفت فشارهای اقتصادی اعمال‌شده بر ایران به سطحی بی‌سابقه رسیده است و واشنگتن در صورتی که بتواند اهداف خود را از طریق ابزارهای اقتصادی محقق کند، نیازی به حمله نظامی نخواهد داشت.

تحلیلگران می‌گویند محاصره دریایی امریکا عملاً در مختل کردن صادرات نفت ایران، که ستون اصلی اقتصاد این کشور محسوب می‌شود، موفق بوده است. به گفته مقام‌های ایرانی، صادرات نفت این کشور در تابستان به سطحی نزدیک به صفر رسیده بود.

با توجه به اینکه حدود ۹۰ درصد تجارت ایران از طریق حمل‌ونقل دریایی انجام می‌شود، محدودیت‌های اعمال‌شده بحران اقتصادی این کشور را تشدید کرده است.

با این حال، ایران به نوشته نیویورک‌تایمز، تجربه‌ای چند دهه‌ای در ایجاد شبکه‌های پنهان تجاری و مالی و استفاده از مسیرهای قاچاق برای دور زدن تحریم‌ها دارد. همین مسئله تهران را به افزایش اتکا به مسیرهای زمینی برای جبران خسارت‌های ناشی از محدودیت‌های دریایی سوق داده است.

چانه‌زنی با کشورهای منطقه

اقدامات امریکا تاکنون بر عراق، ترکیه و پاکستان متمرکز بوده است؛ با این حال، آنکارا تا حد زیادی با تغییر سیاست‌های مرزی خود مخالفت می‌کند و بغداد نیز در تلاش است میان خواسته‌های واشنگتن و منافع خود در روابط با تهران توازن برقرار کند.

به گفته مقام‌های عراقی که نیویورک‌تایمز از آن‌ها نقل کرده است، مقام‌های ارشد این کشور طی هفته‌های گذشته به‌صورت هفتگی با دیپلمات‌های آمریکایی، از جمله توماس باراک، فرستاده منطقه‌ای واشنگتن، گفت‌وگو کرده‌اند. در این مذاکرات از بغداد خواسته شده بود تمام گذرگاه‌های مرزی خود با ایران، به‌جز دو گذرگاه، را ببندد.

اما عراق با اجرای کامل این درخواست مخالفت کرده و تنها برای نشان دادن سطحی از همراهی با خواسته‌های آمریکا، یک یا دو گذرگاه را به‌طور موقت بسته است. این اقدامات در برخی موارد اعتراض‌های گسترده‌ای را در داخل عراق به دنبال داشته است.

در مقابل، مقام‌های عراقی اعلام کرده‌اند که بستن گذرگاه‌ها در چارچوب توسعه سامانه‌های نظارتی و تدابیر امنیتی انجام شده و هدف از آن، مقابله با پول‌شویی و قاچاق سلاح در مرزهاست.

پاکستان نیز که حجم تجارت رسمی سالانه آن با ایران حدود سه میلیارد دلار برآورد می‌شود، ظاهراً رویکرد مشابهی در پیش گرفته است. این کشور طی هفته‌های گذشته برخی گذرگاه‌های مرزی را به‌صورت متناوب باز و بسته کرده و این اقدامات را با ملاحظات امنیتی یا اجرای مقررات جدید الکترونیکی برای واردات توجیه کرده است.