احزاب غیر دموکراتیک دموکراسی عراق را تهدید می کنند

میدل ایست نیوز: «عدی العوادی»، نماینده سابق جریان صدر، از 16 مه دربرابر خانه «سید مقتدی صدر» در منطقه حنانه نجف بست نشسته تا صدر او را به حضور بپذیرد. این پس از آن بود که تظاهراتی در نجف علیه العوادی راه افتاد و او به فساد متهم شد.

نام العوادی در لیست کسانی بود که صدر از آنها خواسته بود که فعالیت تجاری و دولتی خود به اسم خاندان صدر را پایان دهند. درخواستی که به معنای اتهام فساد به این افراد بود. در پی آن تظاهراتی گسترده در نجف و چند شهر دیگر درگرفت و یک مرکز خرید بزرگ که متعلق به یکی از اعضای جریان صدر بود به آتش کشیده شد.

ناظران اما فراخوان جدید صدر را نه به «فساد» که به مشکلات اقتصادی درون جریان صدر نسبت می دهند. «حمید الشاکر»، روزنامه نگار، در توئیتر خود نوشت که کسانی که صدر از گروه خود رانده کسانی اند که آن قدر بزرگ شده اند که دیگر نمی شود مهارشان کرد.

جریان صدر حزبی خانوادگی است و سید مقتدی صدر محبوبیت خود را از پدرش و همچنین از «سید محمدباقر صدر» به ارث برده و از سال 2003 تاکنون نیز رهبر این حزب مانده است.

برخی منابع آگاه نیز خبر دادند که دفاتر وابسته به صدر در سرتاسر عراق فعالیت هایی دارند که جمله شامل امور خیریه می شود و این دفاتر با مشکلات مالی مواجه شده اند. به گفته این منابع، علت خشم گرفتن اخیر صدر از سران سیاسی جریان صدر همین است که آنها حاضر به افزایش کمک های خود به این دفاتر نیستند. صدر همواره تأکید کرده که این افراد با اسم او به مناصب حکومتی رسیده و برای خود ثروت های کلان اندوخته اند و باید به او پاسخگو باشند.

احزاب سیاسی عراق تا حد زیادی شخص محور هستند و نوعا این اشخاص از روحانیون دینی اند.

«یحیی الکبیسی»، مشاور مرکز عراقی مطالعات استراتژیک، تأکید می کند که عملکرد احزاب سیاسی عراق تا حد زیادی شبیه نظام کلیسایی است تا یک حزب دموکراتیک، «همیشه یک رهبر داریم و بقیه اعضا تابع او هستند، هیچ سنت دموکراتیکی در این احزاب دیده نمی شود، این ساختار باعث می شود که با خروج کسی از اطاعت این رهبر حملات شدیدی به وی صورت داده شود، چون این خروج ضربه ای برای اتوریته حزبی رهبر است و گاه کار به خشونت واقعی یا خشونت زبانی با خائن دانستن و دیگر اتهامات می رسد».

به گفته الکبیسی قانون احزاب که تولید طبقه سیاسی کنونی است در تأمین حد اقل های لازم برای فعالیت سیاسی شکستی سخت خورده است و آنچه در بسیار موارد می بینیم نه فعالیت حزبی که دکانداری سیاسی است و این دکان ها هم تا وقتی می توانند کار کنند که پول برایشان برسد.

این وضعیت فقط در جریان صدر نبود. چندی پیش در سازمان بدر به ریاست «هادی العامری» هم اتفاقی مشابه افتاد. بسیاری از اعضای سازمان به عملکرد ریاست سازمان اعتراض کردند و کار به تظاهرات و حتا شکاف هم کشید.

منابع نزدیک به سازمان بدر تأکید کرده اند که «اختلاف اصلی میان هادی العامری و «قاسم الاعرجی» است و علت اختلاف آن است که العامری حاضر به نامزد کردن مجدد الاعرجی برای وزارت کشور نیست چون فکر می کند اینگونه محبوبیت الاعرجی از محبوبیت خودش بیشتر خواهد شد».

در اینگونه احزاب آنچه بسیار شاخص است سرسپردگی شدید اعضا به ریاست است. در فایلی صوتی که «المونیتور» به آن دست یافت، فردی از اعضای بدر موسوم به «سید عقیل» می گوید: «اگر هادی العامری یا معاونان او به من دستور کشتن کسی را بدهند من این کار را می کنم».

از سال 2003 تاکنون، شاهد تغییر رئیس هیچ حزبی در عراق ازطریق انتخابات داخلی نبوده ایم. در این میان تجربه صدر در جیش المهدی از همه جالب تر است. او اعلام کرد که فعالیت های جیش المهدی را متوقف می کند و پس از آن چند گروه از او جدا شدند و دسته های مسلح و احزابی راه انداختند که از در رقابت سیاسی و نظامی با وی درآمدند، از جمله آنها «قیس الخزعلی» عصائب اهل حق را راه انداخت و «اکرم الکعبی» جنبش نجباء را و «اوس الخفاجی» گردان ابوالفضل العباس را.

شکاف هایی از این دست در دیگر احزاب عراق هم دیده شده است: جدایی «ابراهیم الجعفری» از حزب الدعوه و تأسیس یک گروه سیاسی مستقل، و جدایی «هادی العامری» از جریان شهید محراب.

«حارث حسن»، پژوهشگر مرکز مطالعات کارنگی، تأکید می کند که بخشی از این مشکل نتیجه نظام انتخاباتی است که اجازه می دهد افراد بعد از انتخاب شدن در مجلس هم از ائتلاف های خود جدا شوند و سلسله ای بی نهایت از شکاف ها و ائتلاف های سیاسی ایجاد شود.

او نظام سیاسی عراق را نظامی دموکراتیک دانست که سازندگان آن خود دموکرات نیستند و رقابت میان آنها برآمده از مراکز قدرتی است که مشروعیت خود را از کاریزماهای خانوادگی و ائتلاف های مشتری مدارانه و نه برنامه منسجم سیاسی ـ ایدئولوژیک می گیرد.